by Marina Spanou

Nowadays there is more and more talk of transcreation, as opposed to simple translation. With the rise of globalisation and the opening up of new markets and horizons, companies increasingly need to translate their content to various languages; content which does not consist only of contracts and “dry” manuals, but —more often than not— it involves marketing texts that need to be translated “creatively” in order to make the same impact in other languages. That’s where transcreation comes in.

What is translation?

Let’s start by defining translation first, so that we can move on to explain its differences with transcreation. Defining translation is no easy task, as there are various, often conflicting, theories regarding its meaning, process and purpose. Some scholars argue that translation should reflect the original text as faithfully as possible, while others contend it can —and must— make compromises to achieve a natural flow in the target language. Philosophical questions aside, when it comes to commercial texts, it is generally believed that there should be a fair degree of flexibility, albeit without straying too far from the meaning of the original. We don’t want to change any meanings or intentions here; our role is that of a conveyor and not of an author.

What is transcreation?

Transcreation is a much more demanding process than translation. As discussed above, a good translation is not about translating word-for-word; nevertheless, a certain extent of loyalty to the original is always to be expected, as the role of the translator is not to create content, but rather to express the existing one in another language. Transcreation, on the other hand, can often entail the complete transformation of the text’s syntax and vocabulary, and even go so far as to radically change or omit some elements of the text if it serves the overall purpose. As such, the process of transcreation is much more complicated, requires different, albeit relevant, skills and significantly more time. Unsurprisingly, all these factors contribute to the higher costs associated with this service.

So which one do I need?

An easy way to figure out if you need to translate or to transcreate your text is this: if you want to receive a text that flows naturally in the target language but still includes all the content of the original, you should ask for simple translation. However, when you want your text to sound like it came out of the copywriting department of an advertising agency, transcreation is the way to go.

That being said, it is important to bear in mind that transcreation is a distinct service, meaning that not all translators are able to provide it. A good translator must have many skills, among which a thorough knowledge and understanding of the source language, an almost perfect knowledge of the target language, and the experience that enables you to tread the thin line between faithful and “free” translation. On the other hand, translators venturing into transcreation often have a marketing background, experience in the field or just a deep interest or natural flair for writing commercial copy, none of which is a requirement for a professional translator.

To sum up, the best way to make sure you will get the desired results is to communicate your needs and wishes to the language professional of your choice. The more information you provide your translator before you assign the project, the closer the final text will be to your needs and expectations.

 

***************************************

Μετάφραση vs Δημιουργική Μετάφραση ή  αλλιώς Translation vs Transcreation

Ποιο απ’ τα δύο χρειάζεστε και γιατί;

Σήμερα γίνεται ολοένα και περισσότερο λόγος για τη δημιουργική μετάφραση, η οποία βρίσκεται στον αντίποδα της απλής μετάφρασης. Με την άνοδο της παγκοσμιοποίησης και το άνοιγμα νέων αγορών και οριζόντων, οι εταιρείες χρειάζονται όλο και περισσότερο να μεταφράσουν περιεχόμενο που τις αφορά σε διάφορες γλώσσες, περιεχόμενο μάλιστα το οποίο δεν περιλαμβάνει μόνο συμβόλαια και τυποποιημένα εγχειρίδια, αλλά -πολύ συχνότερα από όσο μπορεί να φανταστεί κανείς- κείμενα «μαρκετίστικα», με στόχο τις πωλήσεις, τα οποία χρειάζεται να μεταφραστούν «δημιουργικά» ώστε να επιτυγχάνουν το ίδιο αποτέλεσμα και σε άλλες γλώσσες. Εδώ είναι που παρεμβαίνει η δημιουργική μετάφραση.

Τι είναι μετάφραση;

Ας αρχίσουμε με έναν ορισμό της μετάφρασης, ώστε να μπορέσουμε στη συνέχεια να εξηγήσουμε τις διαφορές της με τη δημιουργική μετάφραση. Δεν είναι εύκολο να ορίσει κανείς τη μετάφραση, καθώς υπάρχουν διαφορετικές, συχνά συγκρουόμενες μεταξύ τους, θεωρίες σχετικά με τη σημασία, τη διαδικασία και το σκοπό της. Κάποιοι ακαδημαϊκοί υποστηρίζουν ότι η μετάφραση πρέπει να αντανακλά το πρωτότυπο κείμενο όσο πιο πιστά γίνεται, ενώ άλλοι ισχυρίζονται ότι μπορεί –και πρέπει- να υπάρχει κάποια απόκλιση από το πρωτότυπο προκειμένου να δοθεί φυσική ροή στη γλώσσα-στόχο. Πέρα από τυχόν φιλοσοφικά ζητήματα, στην περίπτωση των εμπορικών κειμένων, επικρατεί η άποψη ότι πρέπει να υπάρχει ένας ικανός βαθμός ευελιξίας, χωρίς παρόλα αυτά να απομακρύνεται ο μεταφραστής/η μεταφράστρια πάρα πολύ από το νόημα του πρωτοτύπου. Δεν επιδιώκεται εδώ η αλλαγή νοημάτων ή προθέσεων, ακριβώς γιατί μεταφέρουμε νοήματα, δεν υποκαθιστούμε το συγγραφέα.

Τι είναι δημιουργική μετάφραση;

Η δημιουργική μετάφραση είναι πολύ πιο απαιτητική από τη μετάφραση ως διαδικασία. Όπως είπαμε και πριν, η καλή μετάφραση δεν είναι η κατά λέξη μετάφραση, αν και πάντα αναμένεται ότι θα είναι κάπως πιστή στο πρωτότυπο. Άλλωστε ο ρόλος του μεταφραστή ή της μεταφράστριας δεν είναι να δημιουργεί περιεχόμενο, αλλά μάλλον να βρίσκει τρόπους να εκφράσει το υπάρχον περιεχόμενο σε μια άλλη γλώσσα. Η δημιουργική μετάφραση, από την άλλη πλευρά, μπορεί συχνά να απαιτεί να τροποποιηθεί πλήρως η σύνταξη και το λεξιλόγιο του κειμένου, φτάνοντας μέχρι και στο σημείο να αλλάζει σημαντικά ή να παραλείπει ορισμένα στοιχεία του κειμένου εάν αυτό εξυπηρετεί το συνολικό σκοπό του. Συνεπώς, η διαδικασία της δημιουργικής μετάφρασης είναι πολύ πιο πολύπλοκη, απαιτεί διαφορετικές, πλην συναφείς, δεξιότητες, και κυρίως πολύ περισσότερο χρόνο. Είναι φυσικό λοιπόν το κόστος της εν λόγω υπηρεσίας να είναι, λόγω των παραπάνω, υψηλότερο.

Άρα εγώ ποιο απ’ τα δύο χρειάζομαι;

Ένας απλός τρόπος να καταλάβετε αν χρειάζεστε μετάφραση ή δημιουργική μετάφραση του κειμένου είναι ο εξής: αν θέλετε να λάβετε ένα κείμενο που ρέει φυσικά στη γλώσσα-στόχο, διατηρώντας όλο το περιεχόμενο του πρωτοτύπου, ζητήστε απλή μετάφραση. Αν παρόλα αυτά θέλετε το κείμενό σας να φαίνεται σαν να βγήκε από το τμήμα δημιουργικής γραφής διαφημιστικής εταιρείας, η δημιουργική μετάφραση είναι το σωστό εργαλείο.

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η δημιουργική μετάφραση είναι μια ξεχωριστή υπηρεσία, δηλαδή δεν μπορούν όλοι οι μεταφραστές να την παράσχουν. Ένας καλός μεταφραστής μπορεί να έχει πολλές δεξιότητες, όπως βαθιά γνώση και κατανόηση της γλώσσας-πηγής, σχεδόν άριστη γνώση της γλώσσας-στόχου και την εμπειρία να ακροβατεί μεταξύ πιστής και «ελεύθερης» μετάφρασης. Ωστόσο, οι μεταφραστές που τολμούν την ενασχόληση με τη δημιουργική μετάφραση συχνά διαθέτουν υπόβαθρο στο μάρκετινγκ, εξειδίκευση στον τομέα ή απλά βαθύτερο ενδιαφέρον ή φυσική κλίση στη γραφή εμπορικού περιεχομένου, δεξιότητες που δεν απαιτείται να έχει ο/η επαγγελματίας μεταφραστής/μεταφράστρια.

Συμπερασματικά, ο καλύτερος τρόπος να βεβαιωθείτε ότι θα έχετε τα επιθυμητά αποτελέσματα είναι να εξηγήσετε τις ανάγκες και τις επιθυμίες σας στον επαγγελματία της γλώσσας που έχετε επιλέξει. Όσο περισσότερες πληροφορίες παράσχετε στο μεταφραστή/στη μεταφράστρια πριν του/της αναθέσετε ένα έργο, τόσο πιο πιθανό είναι το τελικό κείμενο να πλησιάζει περισσότερο τις ανάγκες και προσδοκίες σας.

 

Λόγω της άγνοιας που επικρατεί γύρω από το επάγγελμα του μεταφραστή αλλά και με αφορμή την κρίση (ή καλύτερα ύφεση) που βιώνουμε, ως μεταφραστές ακούμε συχνά πυκνά το ερώτημα: γιατί η μετάφραση να είναι «τόσο ακριβή»; Εδώ θα ήθελα λοιπόν να εξηγήσω σε τι ακριβώς συνίσταται αυτό που λέμε μετάφραση και πώς διαμορφώνονται οι τιμές της, για να αποπειραθώ να δώσω μια απάντηση σε αυτό το αιώνιο ερώτημα.

Η προετοιμασία

Η λήψη ενός νέου έργου από το μεταφραστή, είτε αυτό προέρχεται από μεταφραστική εταιρεία είτε από άλλον πελάτη (αλλά ιδίως στη δεύτερη περίπτωση) συνεπάγεται μια σχετική προετοιμασία. Μόλις λάβει το ή τα προς μετάφραση αρχεία, ο μεταφραστής πρέπει να μετρήσει τον όγκο τους για να προσδιορίσει και την τιμή που θα δώσει στον πελάτη του. Αυτό δεν είναι πάντα τόσο εύκολο: κάποιες φορές αρκεί να ανοίξει το έγγραφο και να μετρήσει τις λέξεις, αλλά αυτή θα λέγαμε ότι είναι μάλλον η λιγότερο παρά η περισσότερο πιθανή περίπτωση. Τα αρχεία που καλείται να μεταφράσει ένας μεταφραστής μπορεί να έχουν διάφορες μορφές (pdf, word, power point, excel, json, html, και ούτω καθεξής) και από τη στιγμή που θα τα λάβει, υπάρχουν δύο πιθανότητες:

α) το αρχείο είναι επεξεργάσιμο: τέλεια! Ανάλογα με το αν το αρχείο περιέχει επαναλήψεις ή όχι και με το μεταφραστικό εργαλείο που καλείται να χρησιμοποιήσει, ο μεταφραστής προβαίνει στην ανάλυση του αρχείου και καταμέτρηση των λέξεων με το μεταφραστικό πρόγραμμα της επιλογής του και στη συνέχεια υπολογίζει την τιμή που θα δώσει στον πελάτη του βάσει του αποτελέσματος αυτής της καταμέτρησης. Να εξηγήσουμε εδώ ότι οι επαναλήψεις είναι ουσιαστικά οι προτάσεις που επαναλαμβάνονται στο κείμενο και συνήθως χρεώνονται σε χαμηλότερη τιμή από την τιμή της «νέας λέξης», καθώς θεωρείται ότι η επεξεργασία και μετάφρασή τους απαιτεί λιγότερο χρόνο.

β) το αρχείο δεν είναι επεξεργάσιμο: ωχ! Αυτό σημαίνει ότι ο μεταφραστής μας πρέπει είτε να βρει ένα τρόπο να μετατρέψει το αρχείο σε επεξεργάσιμη μορφή (βλ. μετατροπή pdf σε word, που κάποιες φορές δεν είναι καν δυνατόν) είτε να χρησιμοποιήσει τις «μαντικές του ικανότητες» για να υπολογίσει κατά προσέγγιση τον αριθμό των λέξεων. Αυτό συνήθως σημαίνει ότι πρέπει να υπολογίσει τον αριθμό των λέξεων με το μάτι, και όπως φαντάζεστε, σ’αυτή τη διαδικασία χωρούν πολλά λάθη, τόσο προς όφελος όσο και εις βάρος του μεταφραστή.

Η μετάφραση

Ο μεταφραστής μας έχει εξασφαλίσει την ανάθεση του έργου, κατάφερε επιτέλους να ανοίξει τα αρχεία του με το μεταφραστικό του πρόγραμμα και είναι έτοιμος να ξεκινήσει τη δουλειά του. Τι συνεπάγεται λοιπόν αυτό;

α) έρευνα-αναζήτηση ορολογίας

Κάθε πεδίο και κλάδος της ανθρώπινης γνώσης έχει διαμορφώσει τη δική του ορολογία και το δικό του λεξιλόγιο. Δυστυχώς, οι μεταφραστές δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν τα πάντα, οπότε μεγάλο μέρος των καθηκόντων τους κατά τη μετάφραση ενός νέου έργου είναι η έρευνα (στο διαδίκτυο, σε λεξικά, ενίοτε και στο δρόμο) και αναζήτηση της σχετικής ορολογίας. Αυτό το μέρος της δουλειάς μπορεί να πάρει από 2 λεπτά μέχρι αρκετές ώρες (ίσως και μέρες, αν είναι πολύ άτυχος) και περιλαμβάνει από απλή αναζήτηση στο google images μέχρι τηλεφωνήματα και email σε γνωστούς και φίλους και υποβολή ερωτήσεων σε μεταφραστικά φόρουμ. Περισσότερα για αυτή τη διαδικασία σε αυτό το άρθρο της Κλεοπάτρας Ελαιοτριβιάρη.

β) αναζήτηση των κατάλληλων εκφράσεων στη γλώσσα προορισμού

Όπως και με την ορολογία, ο κάθε κλάδος έχει διαμορφώσει το δικό του ύφος και υιοθετήσει τις δικές του εκφράσεις. Άλλος είναι ο καβγάς μεταξύ δύο φίλων σε ένα λογοτεχνικό κείμενο και άλλες οι διαφορές μεταξύ των συμβαλλομένων μιας σύμβασης, άλλο το γουργούρισμα του στομαχιού μας και άλλες οι νόσοι του στομάχου. Παρότι σχεδόν όλοι οι μεταφραστές αργά ή γρήγορα εξειδικεύονται σε ένα (ή τουλάχιστον λίγα) είδη κειμένων και σιγά σιγά αναπτύσσουν μεγαλύτερη οικειότητα με τις εκφράσεις και το ύφος του κλάδου με τον οποίον ασχολούνται, σίγουρα θα τους τύχει να μεταφράσουν πολλά διαφορετικά κείμενα στη ζωή τους και άρα πρέπει κάθε φορά να προσαρμόζονται στις ειδικές απαιτήσεις τους.

γ) εύρεση του κατάλληλου τρόπου ανασύνταξης του λόγου

Αυτό είναι και το πιο δημιουργικό (και πιο δύσκολο) κομμάτι της μετάφρασης και προσωπικά μου θυμίζει τη διαδικασία λύσης των εξισώσεων στα μαθηματικά του λυκείου. Ενίοτε οι προτάσεις του πρωτοτύπου είναι συντεταγμένες με τρόπο που δεν απαιτεί μεγάλες αλλαγές κατά τη μετάφρασή τους στη γλώσσα προορισμού. Παρόλα αυτά, και ιδίως στην περίπτωση των ελληνικών, που συντακτικά διαφέρουν αρκετά από τις λατινογενείς γλώσσες (μιας και από αυτές καλούμαστε συνήθως να μεταφράσουμε), συχνά το έργο του μεταφραστή συνίσταται στην αποδόμηση του πρωτοτύπου και στη συνέχεια στην αναδόμηση του λόγου στη μετάφραση με τρόπο που ακούγεται φυσικός στα ελληνικά. Αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι αρκετά χρονοβόρα, ανάλογα με το βαθμό δυσκολίας της σύνταξης του πρωτοτύπου και τη διαφορετικότητά της από τη γλώσσα προορισμού.

Η τελική επεξεργασία

Αφού λοιπόν η διαδικασία της μετάφρασης ολοκληρωθεί, ο μεταφραστής πρέπει να περάσει στο τρίτο στάδιο της δουλειάς του, που είναι η τελική επεξεργασία του κειμένου. Αυτό το στάδιο διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον τύπο του αρχείου, τη δυσκολία του περιεχομένου, τον τελικό αποδέκτη και τους όρους της συμφωνίας με τον πελάτη, αλλά σε γενικές γραμμές αποτελείται από τρία στάδια:

α) τελική ανάγνωση-έλεγχος του κειμένου

Αφού ολοκληρώσει τη μετάφραση, ο μεταφραστής πάντα (ή σχεδόν πάντα…) ξαναδιαβάζει το αποτέλεσμα του έργου του. Αυτή η διαδικασία είναι εξαιρετικά σημαντική για να διασφαλιστεί ότι δεν έχουν μείνει κάποια σημεία του κειμένου αμετάφραστα, ότι δεν υπάρχουν απροσεξίες και τυπογραφικά λάθη και ότι η μετάφραση αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο αρχείο.

β) ορθογραφικός έλεγχος

Ο ορθογραφικός έλεγχος είναι ο καλύτερος φίλος μας. Εντοπίζει από αμετάφραστα σημεία μέχρι τυπογραφικά και κάποιες φορές συντακτικά λάθη και θεωρείται απαραίτητος για τη διασφάλιση της ποιότητας του τελικού αποτελέσματος.

γ) έλεγχος και προσαρμογή της μορφοποίησης

Αυτό το στάδιο μπορεί να είναι ένα από τα πιο χρονοβόρα στάδια της τελικής επεξεργασίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι μεταφραστές καλούνται να παραδώσουν τη μετάφρασή τους με την ίδια ακριβώς μορφή στην οποία την έλαβαν, το οποίο σημαίνει ότι μετά τη μετάφραση (και συνήθως, εξαγωγή από το μεταφραστικό τους εργαλείο) πρέπει να διασφαλίσουν ότι δεν έχουν γίνει αλλαγές στη μορφοποίηση και ότι όλα βρίσκονται στη θέση τους. Πρόκειται για μια πολύ πρωτόγονη διαδικασία DTP, η οποία ωστόσο δεν πληρώνεται επιπλέον και συνήθως θεωρείται αυτονόητη από τους πελάτες ή τις μεταφραστικές εταιρείες, παρότι δεν έχει άμεση σχέση με τη μετάφραση αυτή καθεαυτή.

Θα μπορούσα να γράψω πολλά ακόμα, αλλά φοβάμαι ότι θα κουράσω. Σημασία έχει να γνωρίζουμε ότι η χρέωση της κάθε λέξης περιλαμβάνει την προετοιμασία, την έρευνα, τον έλεγχο, τη μορφοποίηση του κειμένου και διάφορα διαχειριστικά καθήκοντα που συχνά δεν λαμβάνονται υπόψη από τους πιθανούς πελάτες. Κάθε βήμα αυτής της πολύπλοκης διαδικασίας που λέγεται μετάφραση απαιτεί χρόνο, κόπο και επαγγελματισμό. Αυτά είναι τα επιμέρους στοιχεία που διαμορφώνουν τις τιμές της μετάφρασης. Σε αντίθεση με αυτό που συχνά πιστεύεται, η μετάφραση δεν είναι μια δουλειά που «μπορεί να κάνει ο καθένας, απλά δεν έχει χρόνο». Δοκιμάστε το και θα με θυμηθείτε.