Γεωργία Δαβανέλου
Μεταφράστρια τεχνικών κειμένων

gogo

Η Γεωργία Δαβανέλου έχει εξειδικευτεί στη μετάφραση ευρωπαϊκών φαρμακευτικών πατεντών. Το Yourtranslator την ρώτησε για τη δουλειά της, πώς εξειδικεύτηκε σε αυτό το είδος κειμένων και τι θα συμβούλευε άλλους μεταφραστές που ενδιαφέρονται να ασχοληθούν με το αντικείμενο.

Μίλησέ μας για σένα. Πώς ξεκίνησε το ενδιαφέρον σου για τη μετάφραση;

Οι ξένες γλώσσες μου άρεσαν από μικρή (μόνο δυο γνωρίζω, πλην των Ελληνικών, το κλασικό δίδυμο «Αγγλικά-Γαλλικά»), αλλά η σκέψη να διδάσκω ξένες γλώσσες δεν μου άρεσε ποτέ. Η μετάφραση προέκυψε κάπως τυχαία θα έλεγα, δεν είχε υπάρξει δηλαδή το παιδικό μου όνειρο. Στην 3η Λυκείου χρειάστηκε να κάνω κάποια μαθήματα μετάφρασης για να δώσω ειδικά μαθήματα ξένης γλώσσας στις Πανελλήνιες εξετάσεις — τότε είχαμε Δέσμες, είμαι απ’ τους παλιούς! Συνειδητοποίησα πως εκείνο ήταν το μόνο φροντιστήριο της εβδομάδας που δεν βαριόμουν να πηγαίνω. Το έψαξα λίγο περισσότερο και σκέφτηκα πως θα μου άρεσε να μάθω να μεταφράζω, κυρίως για να μεταφράζω λογοτεχνία που ήταν και η μεγάλη μου αγάπη. Η πορεία υπήρξε διαφορετική, όμως εγώ, κάπως έτσι, έμπλεξα με την μετάφραση!

Μεταφράζεις μεταξύ άλλων και τεχνικά κείμενα. Σε ποιους κλάδους έχεις εξειδικευτεί και πώς;

Μεταφράζω κυρίως τεχνικά κείμενα και ειδικεύομαι στη μετάφραση Ευρωπαϊκών φαρμακευτικών πατεντών (είναι τόσο βαρετό όσο ακούγεται!). Η προσπάθειά μου να ασχοληθώ με την λογοτεχνική μετάφραση δεν ευδοκιμούσε, παρόλο που οι κύριες σπουδές μου και το μεταπτυχιακό μου είχαν αυτή την κατεύθυνση. Αναζητώντας, λοιπόν, μεταφραστικές συνεργασίες όταν επέστρεψα από τη Γαλλία, προέκυψε η συγκεκριμένη με μια εταιρία που ασχολείται με αυτό τον κλάδο. Ξεκίνησα δειλά με αυτού του είδους τα κείμενα, καθώς δεν είχα και κάποια κλίση σε Φυσικοχημείες και Βιολογίες, και σταδιακά άρχισα να δουλεύω με αυτά όλο και πιο εντατικά. Πλέον μετράω 12 χρόνια, οπότε, ναι, μια εξειδίκευση την έχω!

Ποιες είναι οι δυσκολίες που παρουσιάζει αυτό το είδος κειμένων; Πώς προσεγγίζεις το ζήτημα της ορολογίας; Βασίζεσαι σε λεξικά ή κυρίως στην έρευνα στο διαδίκτυο; 

Τα συγκεκριμένα κείμενα μοιάζουν στην αρχή εντελώς ακαταλαβίστικα — εμένα τουλάχιστον έτσι μου είχαν φανεί. Είναι συνήθως πολύ μεγάλα σε έκταση και περιέχουν ορολογία Ιατρικής και Χημείας, Βιολογίας, Βιοχημείας και Φαρμακολογίας. Ένα μεγάλο μέρος τους περιλαμβάνει περιγραφή εργαστηριακών πειραμάτων, οπότε χρειάζεται μεγάλη προσοχή στους αριθμούς και στις μονάδες μέτρησης, κλπ. Όλοι οι μεταφραστές γνωρίζουν πως ένα ελάχιστο, φαινομενικά, λαθάκι, όπως για παράδειγμα αντί για “μl” να γραφτεί “ml”, μπορεί να καταστρέψει το κείμενο, ή το επιστημονικό πείραμα στην προκειμένη περίπτωση.

Η εύρεση της ορολογίας γίνεται εν μέρει από το διαδίκτυο: λεξικά, γλωσσάρια, μεταφραστικά fora ή online εργασίες παρόμοιου περιεχομένου. Εκείνο όμως που με βοηθά περισσότερο απ’ όλα, και κυρίως στις αρχές, είναι οι άνθρωποι: έχω μιλήσει με γιατρούς, φαρμακοποιούς, χημικούς, βιολόγους και όποια άλλη ειδικότητα μπορεί να έχει χρειαστεί. Το σημαντικό είναι πως έτσι λαμβάνω μια γενική επεξήγηση και όχι απλώς μια μεταφρασμένη λέξη στα Ελληνικά και μπορώ να εμπιστευτώ και τον εαυτό μου ότι η μετάφρασή μου είναι πράγματι σωστή.


Όταν σκορπίζεσαι σε χίλια μέρη από αγωνία να βιοποριστείς, τελικά δεν εξειδικεύεσαι πουθενά, δεν ξέρεις ποιο είναι το κοινό σου και η αγορά σου. Κυρίως όμως δεν πρέπει να φοβάσαι να πεις «Αυτό δεν το ξέρω».

 

Έχεις κάποια συμβουλή να δώσεις σε συναδέλφους που ασχολούνται επίσης με τεχνικές μεταφράσεις ή που θα ήθελαν να ασχοληθούν;

Γενικώς αποφεύγω τις πολλές συμβουλές όσον αφορά το χώρο της μετάφρασης. Είμαι από εκείνους που αγαπούν πολύ τις γλώσσες και τελικά και την μεταφραστική διαδικασία, όμως όχι φανατικά. Και, ναι, μπορεί η μετάφραση να συγκαταλέγεται στις ανθρωπιστικές επιστήμες στα Πανεπιστήμια και να εξυπηρετεί τον άνθρωπο, όμως είναι στον πυρήνα της ένα μοναχικό επάγγελμα. Ο μεταφραστής δεν περιστοιχίζεται από ανθρώπους την ώρα που δουλεύει κι ας δουλεύει για εκείνους. Προσωπικά νιώθω συχνά κούραση από την μετάφραση, νιώθω πως δεν ικανοποιεί το κοινωνικό και εξωστρεφές κομμάτι μου.

Όσον αφορά τις τεχνικές μεταφράσεις τώρα, θα πρότεινα σε κάποιον που θέλει να ασχοληθεί με αυτό το είδος, να επιλέξει έναν τομέα, άντε δυο το πολύ, και να εντρυφήσει σε αυτόν. Όταν σκορπίζεσαι σε χίλια μέρη από αγωνία να βιοποριστείς, τελικά δεν εξειδικεύεσαι πουθενά, δεν ξέρεις ποιο είναι το κοινό σου και η αγορά σου. Κυρίως όμως δεν πρέπει να φοβάσαι να πεις «Αυτό δεν το ξέρω». Ίσα-ίσα, λέγοντας δεν ξέρω, ψάχνεις να μάθεις, ρωτάς και ανοίγεσαι. Φωτεινοί παντογνώστες δεν υπάρχουν, όλοι μαθαίνουμε διαρκώς.

Ποια είναι η άποψή σου για το μέλλον της μετάφρασης, δεδομένων των ραγδαίων εξελίξεων της τεχνολογίας;

Υποθέτω πως αναφέρεσαι στις μεταφραστικές μηχανές τύπου Google translate, κλπ. Λοιπόν, οι μηχανές αυτές κάνουν πολύ καλή δουλειά και όντως εξελίσσονται διαρκώς. Πιστεύω όμως ακράδαντα πως τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με τον ανθρώπινο παράγοντα και την αντίληψη του ανθρώπινου νου. Πάντα κάτι θα ξεφεύγει, κάτι θα παρερμηνεύεται, κάτι θα «πετάει» τον αναγνώστη εκτός. Και φυσικά μιλάμε για τεχνικά κείμενα με αυστηρό, λιτό ύφος και ορολογία. Στα λογοτεχνικά, ή ακόμη και στα δημοσιογραφικά κείμενα, η μετάφραση, κατά τη γνώμη μου, είναι κακή και συχνά αστεία όταν δεν γίνει από ανθρώπινο χέρι. Θεωρώ πως όσο υπάρχουν λέξεις και ανάγκη επικοινωνίας, πάντα θα υπάρχει χώρος και άρα και μέλλον για την μετάφραση.

***************************************

Georgia Davanelou
Translator of technical texts

gogo

Georgia Davanelou specializes in the translation of European pharmaceutical patents. Yourtranslator asked her about her work, how she specialized in this type of texts and what she’d like to say to translators who are interested in working in this field.

Tell us a bit about yourself. What sparked your interest in translation?

I loved foreign languages ever since I was a little girl (I only speak two other languages besides Greek, the usual “English-French” pair), but I never liked the thought of teaching them. I would say that my interest in translation occurred randomly; it was never a childhood dream. In my last year at school I had to take some translation classes to prepare for the foreign language tests in the Greek university entrance exams — back then we still had the three orientation subject system. I realized that those were the only classes I wasn’t bored to attend during the week. I looked into it a bit more and I figured I’d like to learn how to translate, mainly in order to translate literature, which was my passion. Of course things took a different turn, but that’s the story of how I became a translator!

You mostly translate technical texts. In which sectors do you specialize and how did you manage to get to this point?

I specialize in the translation of European pharmaceutical patents (it is indeed as boring as it sounds!). My attempts to make my way into literary translation did not bear fruit, although my bachelor and master’s degree had a relevant orientation. When I came back from France I was looking for work and I ended up collaborating with a company in this sector. I started hesitantly translating this type of texts, as I had no particular talent for Physics, Chemistry and Biology, and then I gradually started to work more and more on these subjects. I have now been working on this type of texts for 12 years, so you could indeed say I’m a specialist!

What are the difficulties inherent in this type of texts? How do you approach terminology challenges? Do you mostly do your research with dictionaries or online? 

When you first see a text like this, it looks like gibberish — at least that was my first impression of them. They are usually very long and contain terms from the fields of medicine, chemistry, biology, biochemistry and pharmacology. They consist in great part of laboratory experiments, so you have to be extra careful with numbers, units of measurement, etc. All translators know that what seems like only a minor mistake, i.e. writing “ ml” instead of “μl”, can render an entire text, or a scientific experiment in this case, useless.

I do my terminology research partly online, using dictionaries, glossaries, translation forums or online papers relating to the same subject. However, what I’ve found most helpful, especially when I first started out, is people: I have spoken with doctors, pharmacists, chemists, biologists and any other professionals you can think of. What makes a difference is that this way I get a general explanation and not simply the translation of a word in Greek, so I can be confident that my translation is indeed correct.


When you spread yourself too thin out of anxiety to make ends meet, you end up with no specialization and have no idea what your audience and your market is. Most importantly, you must not be afraid of saying “This is something I don’t know”.

 

Do you have any tips for colleagues engaged in this sort of work or translators who are interested in taking it up?

Generally speaking, I avoid giving advice in the field of translation. I consider myself a language lover and ultimately a lover of translation as a process, but not an ardent one. Translation may well be included in universities’ humanities departments and serve the people, but at its core, it is a rather lonely profession. Translators are not surrounded by people while working, even though they actually work for the people. I often get tired of translation, as I feel it doesn’t satisfy my social and outgoing self.

As regards technical translation, if someone wishes to work in this sector, I would advise them to choose a field, two at most, and delve into them. When you spread yourself too thin out of anxiety to make ends meet, you end up with no specialization and have no idea what your audience and your market is. Most importantly, you must not be afraid of saying “This is something I don’t know”. On the contrary, by admitting you don’t know something, you start looking for the answers, asking questions and opening up. No one is a know-it-all, we all keep learning as we go.

What is your view on the future of the profession, taking into account the latest technological developments?

I assume you mean translation engines such as Google translate etc. Well, these machines do quite a good job and indeed they are constantly evolving. However, I’m confident that nothing can be compared to the human factor and the abilities of the human mind. There will always be something wrong, something that gets mistranslated and makes the reader wince. And I’m only referring to technical texts that have a strict, plain style and terminology. In literature, or even in journalism, non-human translation is poor and often even funny. As long as there are words and a need for communication, translation will always have a place and a future in this world.

Our successful collaboration with leading fashion company Axel Accessories continues! The latest issue of Axelife is out, once again translated into English by Yourtranslator. Till next time!

***************

Νέο τεύχος του Axelife σε μετάφραση του Yourtranslator!

Η συνεργασία μας με την Axel Accessories, μια από τις πιο γνωστές εταιρείες στον τομέα της μόδας, συνεχίζεται! Το τελευταίο τεύχος του περιοδικού Axelife κυκλοφόρησε, για άλλη μια φορά σε μετάφραση του Yourtranslator. Ανυπομονούμε για την επόμενη συνεργασία μας!

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

7d47ec7ea66ca8c8_soyld04713332c2r2

by Marina Spanou

I recently watched the film Arrival. From the moment I found out that the protagonist was a translator/interpreter, I was very curious about its linguistic approach on a very common movie subject, i.e. aliens.  I must say that, barring a few common misconceptions and clichés, I wasn’t disappointed at all. I will try to limit the spoilers for those of you who haven’t watched the movie yet, but if you’re one of those people who don’t even want to know the characters’ names before watching a movie, better skip this article and come back after you’ve watched it.

The movie goes like this: a few alien spaceships appear floating on top of the earth, in various countries (that’s not really a spoiler, it literally happens in the first 2 minutes). The military recruits renowned linguist and academic Louise Banks (played by Amy Adams) to help them understand what the creatures want and why they’re here. So far so good…only wait, here comes:

Misconception no 1: translators (must) speak every language there is

At the beginning of the movie, Amy Adams is giving a lecture on Portuguese and its differences from other Romance languages. Therefore it’s safe to assume she’s an expert on Portuguese and possibly some -if not all- of those languages. Later, when the military comes to pick her up, they mention that she had done Farsi translations for them in the past. To test one of her colleagues’ – who is also her competitor for the post- aptitude for this job, she suggests they ask him the word for war in Sanskrit -so we can safely assume she speaks that too. Finally, a bit later in the movie, the colonel asks her to translate something from Mandarin. So, to sum up, this woman speaks English, Portuguese (presumably Spanish, Italian and French too, maybe even Romanian and Catalan), Sanskrit, Farsi and Mandarin and I guess the list goes on…

This is a common misconception about translators. Although Louise Banks is a linguist and it is logical that she should speak a few languages, this is how many people perceive translators in general. Many (if not most) talented and successful translators only translate from one foreign language to their native tongue (what? Only one?) and even if we do speak more than one language, most of us end up translating from two or three at most. The professionalism and skills of a translator does not depend on the number of languages he/she speaks. What matters most is his/her ability to convert meaning from one language to the other; that is the main skill that takes you years to master and separates professionals from amateurs.

Misconception no 2: testing someone’s ability as a translator based on his knowledge of certain words

I must admit I was a bit annoyed by this part of the movie too. Granted, knowing the right word for “war” and being able to distinguish between subtle differences in a language is definitely important if you’re going to take part in negotiations with another species (as I also mention below), but using this knowledge as the only measure of someone’s professionalism or aptitude is very misleading.  It’s a common question asked to translators “What’s the word for X in [insert language you translate from here]”, followed by meaningful looks when you don’t know the answer. Translators are not dictionaries; they are so much more than that. Not to mention that the aliens did not speak Sanskrit, so I don’t really see the point of asking this question in the first place.

Truth no 1: translation is an infinitely important process that requires constant attention

Perhaps one of the most important messages of this movie is that how you choose to translate –or interpret- certain words can have a huge impact on important decisions and ultimately on human survival (if we are talking about a war-or-peace situation). At some point, the aliens use the word weapon, and although other linguists choose to perceive this immediately as a threat, the film’s protagonist wonders if they may be trying to refer to a tool or means. This is extremely interesting for a linguist, although its massive importance may escape an unsuspected viewer: words may have different meanings or connotations in different languages, so how you choose to interpret them in your own can make a huge difference in the outcome of any discussion.

Translators and interpreters play a crucial role on the success or failure of relationships, discussions, negotiations, marketing strategies, and much more. This may seem more obvious for interpreters, as they are the ones who are present at high-level discussions that often determine the future of countries or alliances. However, translators are no less important in this respect; one wrongly translated word can lead to diplomatic episodes, lawsuits or other undesired outcomes for everyone involved. And, to cite a more day-to-day case, an incorrectly translated website or product description can cost a company valuable business and an organization precious support or media coverage. Therefore, one of the things the film teaches us is “choose your translator wisely”.

Truth no 2: translation is ultimately and foremost communication

This was –unsurprisingly- my favourite take away from this movie. When watching it you become acutely aware of the importance of translation for human communication –or interspecies, when this need arises I guess. When Dr. Banks arrives at the alien spaceship, humans have no idea what the aliens are saying or what they want, but through a series of well thought-out steps and processes, she manages to understand their language by creating correspondences with English and finally to have meaningful, if short, conversations with them. Thus it becomes clear that being a translator requires far more than speaking a foreign language; to be good at what you do, you need to have a deep knowledge of what translation is, an understanding of how language works and how to interpret a certain meaning in your own language beyond the basic correspondences one can find on a dictionary or on machine translation programmes. You have to understand that a weapon does not always mean “a machine used to kill someone”, but it can mean many different things in different contexts; just think of the phrase “Communication is a powerful weapon in today’s interconnected world”.

Controversial theory: the “Sapir-Whorf hypothesis”

Finally, the film is largely based on the “Sapir-Whorf hypothesis”, according to which languages shape the way we think and see the world. I am not going to elaborate on the role the theory plays in the movie, because it would be a huge spoiler. However, I will mention that although this theory is largely contested today (you can find more information about it here), it is very positive that it was mentioned in such a major film, hopefully triggering the interest of viewers in linguistics, the science of language, that is so often overlooked.

To sum up, regardless of whether you are a sci-fi fan or not, I think that this film offers a glimpse of what being a translator really means, which can only be a good thing for us translators aiming to promote our profession.

Have you watched the movie? Did you spot any other mishaps or truths about translation? Let us know in the comments below.

***********************************

Άφιξη (Arrival): η κριτική μιας μεταφράστριας – αλήθειες και παρανοήσεις για τη μετάφραση [περιέχει κάποια spoiler]

7d47ec7ea66ca8c8_soyld04713332c2r2

της Μαρίνας Σπανού

Πρόσφατα είδα την ταινία «Άφιξη». Ως μεταφράστρια, από τη στιγμή που είδα ότι η πρωταγωνίστρια της ταινίας ήταν μεταφράστρια/διερμηνέας, ήμουν πολύ περίεργη να δω πώς θα χειριζόταν το πολύ κοινό μοτίβο των εξωγήινων στον κινηματογράφο από γλωσσολογική άποψη. Οφείλω να ομολογήσω ότι παρά τις κάποιες παρανοήσεις για τη μετάφραση και διάφορα κλισέ στα οποία υπέπεσε, η ταινία δεν με απογοήτευσε καθόλου. Θα προσπαθήσω να αποκαλύψω όσο το δυνατόν λιγότερα για την ταινία, αλλά αν είστε από αυτούς που δεν θέλετε να ξέρετε ούτε καν το όνομα του πρωταγωνιστή πριν δείτε μια ταινία, καλύτερα να την δείτε πρώτα και να διαβάσετε μετά την κριτική μου.

Η πλοκή της ταινίας έχει ως εξής: μια μέρα εμφανίζονται από το πουθενά διαστημόπλοια, τα οποία αιωρούνται πάνω από διάφορες χώρες της γης (αυτό δεν είναι spoiler: συμβαίνει κυριολεκτικά στα πρώτα δύο λεπτά της ταινίας). Ο στρατός προσλαμβάνει μια διάσημη γλωσσολόγο και ακαδημαϊκό, την Louise Banks (Amy Adams) για να τους βοηθήσει να καταλάβουν τι θέλουν αυτά τα όντα και γιατί είναι εδώ. Μέχρι εδώ καλά…όμως:

1η παρανόηση: οι μεταφραστές (πρέπει να) μιλάνε όλες τις γλώσσες του κόσμου

Στην αρχή της ταινίας, η Amy Adams διδάσκει ένα μάθημα για τα πορτογαλικά και τις διαφορές τους από τις άλλες λατινογενείς γλώσσες. Επομένως, μπορούμε να υποθέσουμε ότι είναι ειδική στα πορτογαλικά και πιθανόν σε κάποιες ακόμα —αν όχι σε όλες —αυτές τις γλώσσες. Αργότερα, όταν έρχονται από τον στρατό να της προτείνουν τη δουλειά, αναφέρουν ότι είχε κάνει στο παρελθόν μεταφράσεις από τα φαρσί. Για να ελέγξει τις γνώσεις ενός συναδέλφου της, και ανταγωνιστή της για τη δουλειά, προτείνει στον συνταγματάρχη που την επισκέπτεται να τον ρωτήσει πώς μεταφράζεται η λέξη «πόλεμος» στα σανσκριτικά. Τέλος, ακόμα πιο μετά στην ταινία, ο συνταγματάρχης της ζητάει να μεταφράσει κάτι από τα κινέζικα. Επομένως, έχουμε και λέμε, αυτή η γυναίκα μιλάει: αγγλικά, πορτογαλικά (και πολύ πιθανόν ισπανικά, γαλλικά, ιταλικά, ίσως και ρουμάνικα και καταλανικά), σανσκριτικά, φαρσί και κινέζικα. Και φαντάζομαι η λίστα δεν σταματάει εδώ…

Αυτή είναι μια πολύ κοινή παρανόηση σχετικά με τους μεταφραστές. Παρότι στην ταινία η συγκεκριμένη μεταφράστρια είναι γλωσσολόγος και είναι λογικό ίσως να γνωρίζει αρκετές γλώσσες, αυτή η αντίληψη επικρατεί σε μεγάλο βαθμό για τους επαγγελματίες του κλάδου μας. Κι όμως, πολλοί ταλαντούχοι κι επιτυχημένοι μεταφραστές (αν όχι οι περισσότεροι) μεταφράζουν μόνο από μία ξένη γλώσσα στη μητρική τους (Τι; Μόνο μία;;;) και ακόμα κι αν μιλάμε περισσότερες γλώσσες, οι περισσότεροι από εμάς μεταφράζουμε από δύο ή το πολύ τρεις. Ο επαγγελματισμός και η ποιότητα των υπηρεσιών ενός μεταφραστή ή μιας μεταφράστριας δεν εξαρτάται από τον αριθμό των γλωσσών που μιλάει. Το σημαντικότερο είναι η ικανότητά του/της να μεταφέρει νοήματα από τη μία γλώσσα στην άλλη, κι αυτή είναι η βασική δεξιότητα που σου παίρνει χρόνια να μάθεις και που ξεχωρίζει τους επαγγελματίες από τους ερασιτέχνες.

2η παρανόηση: η ικανότητα ενός ατόμου ως μεταφραστή εξαρτάται από το αν γνωρίζει κάποιες λέξεις

Πρέπει να ομολογήσω ότι ενοχλήθηκα από αυτή τη σκηνή της ταινίας. Εντάξει, παραδέχομαι ότι το να ξέρεις πώς λέγεται ο «πόλεμος» και να μπορείς να διακρίνεις μεταξύ κάποιων πολύ λεπτών διαφορών είναι σημαντικό αν πρόκειται να συμμετάσχεις σε διαπραγματεύσεις με ένα εξωγήινο είδος (όπως θα δούμε και παρακάτω), αλλά η χρήση αυτής της γνώσης ως το μοναδικό μέτρο του επαγγελματισμού ενός ατόμου είναι απόλυτα παραπλανητική. Δυστυχώς ως μεταφραστές ερχόμαστε πολύ συχνά αντιμέτωποι με αυτή την ερώτηση «Πώς λέγεται το x στα [οποιαδήποτε γλώσσα από την οποία μεταφράζεις];» και με το περίεργο βλέμμα που ακολουθεί αν δεν γνωρίζουμε την απάντηση. Οι μεταφραστές δεν είναι λεξικά. Για να μην πω ότι οι εξωγήινοι δεν μιλάνε σανσκριτικά, οπότε δεν καταλαβαίνω τι νόημα είχε να κάνει ο συνταγματάρχης αυτή την ερώτηση.

1η αλήθεια: η μετάφραση είναι μια ιδιαίτερα σημαντική διαδικασία που απαιτεί αδιάλειπτη προσοχή

Ενδεχομένως ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της ταινίας είναι ότι το πώς επιλέγουμε να μεταφράσουμε —ή να διερμηνεύσουμε— συγκεκριμένες λέξεις μπορεί να έχει τεράστιο αντίκτυπο σε σημαντικές αποφάσεις και, σε τελική ανάλυση, στην επιβίωση του είδους (αν πρόκειται για διαπραγματεύσεις που μπορούν να οδηγήσουν στον πόλεμο ή την ειρήνη). Κάποια στιγμή, οι εξωγήινοι χρησιμοποιούν τον όρο «όπλο» (weapon), και παρότι άλλοι γλωσσολόγοι ανά τον κόσμο επιλέγουν να το ερμηνεύσουν ως απειλή, η πρωταγωνίστρια της ταινίας αναρωτιέται μήπως προσπαθούν να αναφερθούν σε κάποιο εργαλείο ή μέσο. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για έναν επαγγελματία της γλώσσας, ακόμα κι αν περνάει απαρατήρητο από το ευρύ κοινό: οι λέξεις έχουν διαφορετικές σημασίες ή υποδηλώσεις σε διαφορετικές γλώσσες, επομένως το πώς επιλέγει κανείς να τις ερμηνεύσει στη δική του μπορεί να έχει τεράστιο αντίκτυπο στο αποτέλεσμα μιας συζήτησης.

Οι μεταφραστές και οι διερμηνείς διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην επιτυχία ή αποτυχία σχέσεων, συζητήσεων, διαπραγματεύσεων, στρατηγικών μάρκετινγκ, και πολλών ακόμα πραγμάτων. Αυτό μπορεί να είναι πιο προφανές στην περίπτωση των διερμηνέων, γιατί είναι συχνά παρόντες σε συζητήσεις υψηλού επιπέδου που καθορίζουν το μέλλον χωρών ή συμμαχιών. Ωστόσο, οι μεταφραστές δεν είναι λιγότερο σημαντικοί από αυτή την άποψη: η λανθασμένη μετάφραση μιας λέξης μπορεί να οδηγήσει σε διπλωματικά επεισόδια, μηνύσεις ή άλλες ανεπιθύμητες συνέπειες για όλους τους ενδιαφερόμενους. Και για να αναφέρω μια ακόμα πιο συνηθισμένη περίπτωση: μια ιστοσελίδα ή μια περιγραφή προϊόντος που δεν έχει μεταφραστεί σωστά μπορεί να κοστίσει πολύτιμους πελάτες σε μια επιχείρηση και κρίσιμη χρηματοδότηση ή κάλυψη στα μέσα ενημέρωσης σε έναν οργανισμό. Επομένως, ένα από τα πράγματα που μας μαθαίνει η ταινία είναι να επιλέγουμε προσεκτικά τον μεταφραστή μας/τη μεταφράστριά μας.

2η αλήθεια: η μετάφραση είναι πάνω και πέρα από όλα επικοινωνία

Αυτό ήταν το αγαπημένο μου μήνυμα από την ταινία (ίσως να μη σας προκαλεί και τόση έκπληξη). Βλέποντάς την, αντιλαμβάνεσαι τη σημασία της μετάφρασης για την ανθρώπινη επικοινωνία —ή την επικοινωνία μεταξύ των ειδών, αν και όταν χρειαστεί. Όταν η Δρ. Banks φτάνει στο εξωγήινο διαστημόπλοιο, οι άνθρωποι δεν έχουν ιδέα τι λένε οι εξωγήινοι ή τι θέλουν από αυτούς. Ωστόσο, μέσα από μια σειρά προσεγμένων βημάτων και διαδικασιών, η γλωσσολόγος καταφέρνει να καταλάβει τη γλώσσα τους δημιουργώντας αντιστοιχίες με τα αγγλικά και τελικά καταλήγει να συζητά μαζί τους. Επομένως γίνεται σαφές ότι η μετάφραση απαιτεί πολλά παραπάνω από την απλή γνώση μιας ξένης γλώσσας: για να είσαι καλός σε αυτό που κάνεις, πρέπει να γνωρίζεις σε βάθος τι είναι η μετάφραση, να κατανοείς πώς λειτουργεί η γλώσσα γενικά και πώς να ερμηνεύσεις μια έννοια στη γλώσσα σου, πέρα από τις βασικές αντιστοιχίες που προσφέρει ένα λεξικό ή ένα πρόγραμμα μηχανικής μετάφρασης. Πρέπει να μπορείς να καταλάβεις ότι η λέξη «όπλο» δεν σημαίνει απαραίτητα «αντικείμενο που χρησιμοποιείται για να σκοτώσεις κάποιον», αλλά μπορεί να σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικά συγκείμενα. Απλά σκεφτείτε τη φράση «Η επικοινωνία είναι ένα ισχυρό όπλο στον σημερινό, διασυνδεδεμένο κόσμο μας».

Αμφισβητούμενη θεωρία: Η υπόθεση «Sapir-Whorf»

Τέλος, κεντρικό ρόλο στην ταινία παίζει η θεωρία «Sapir-Whorf», σύμφωνα με την οποία οι γλώσσες διαμορφώνουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε και τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο. Δεν θα αναλύσω πώς χρησιμοποιείται αυτή η θεωρία στην ταινία, γιατί θα σας χαλάσω το σασπένς. Ωστόσο, θα αναφέρω ότι παρότι αυτή η θεωρία αμφισβητείται σε μεγάλο βαθμό σήμερα, είναι σίγουρα θετικό το ότι αναφέρθηκε σε μια τόσο γνωστή ταινία, κάτι που πιθανόν να κεντρίσει το ενδιαφέρον των θεατών σχετικά με τη γλωσσολογία, την επιστήμη της γλώσσας που δυστυχώς δεν προσελκύει όση προσοχή θα έπρεπε.

Συνοψίζοντας, ανεξάρτητα από το εάν σας αρέσει η επιστημονική φαντασία ή όχι, πιστεύω ότι αυτή η ταινία δίνει στους θεατές μια ιδέα του τι σημαίνει τελικά να είσαι μεταφραστής, κάτι που είναι ιδιαίτερα θετικό για εμάς τους μεταφραστές που προσπαθούμε διαρκώς να προωθήσουμε το επάγγελμά μας.

Είδατε την ταινία; Προσέξατε άλλες παρανοήσεις ή αλήθειες σχετικά με τη μετάφραση; Πείτε μας τη γνώμη σας στα σχόλια!

*The copyrights of the image accompanying this article belong to the producer.