Interview of the month – Susan Harris
Editorial Director, Words Without Borders

Founded in 2003, Words Without Borders promotes cultural understanding through the translation, publication, and promotion of the finest contemporary international literature. Yourtranslator spoke with Editorial Director Susan Harris about the organisation’s goals and the future of the publishing sector.



Tell us a bit about yourself and the work you do at Words Without Borders.

As editorial director, I work with my colleagues to shape our editorial work: what we publish and how. We come up with ideas for the monthly issues and features, solicit potential guest editors and advisors, work with them on selecting content, and commission and edit translations. And I negotiate and handle contracts with agents, authors, publishers, and translators. I also attend conferences and book fairs.


Publishing has always been an evolving business, and translation is becoming ever more important.


When did the idea of Words Without Borders first come up? How?

We were founded by Alane Salierno Mason, a senior editor at W. W. Norton, who was interested in publishing foreign literature in translation but hampered by lack of access. Alane originally thought of WWB as a tool for publishers to learn about work in languages they didn’t read, and it evolved into a magazine as she was doing those very early planning stages. Alane secured some grant and private funding, and was joined by Samantha Schnee, who’d been a senior editor at Zoetrope, and Dedi Felman, who was an editor at Oxford University Press. I came on in May 2003. We launched in September 2003 as a monthly online magazine, publishing around ten pieces each month with no additional content, with only one full-time paid employee.

Today we’re an organization translating, publishing, and promoting international literature, with a full-time staff of four. The magazine is our main and most visible project, and has expanded to include book reviews, interviews, and a blog updated several times a week; but we also organize readings, discussions, and other events with foreign writers and translators, and we’re launching an education component, Words without Borders Campus, to enable high school instructors to bring our content to students. We’ve also published a number of print anthologies, but have none planned for the future.

How do you select the works you translate and publish?

We work with international publishers, writers, translators, academics, and others, and are constantly reading and prospecting for new work. We go to book fairs and conferences, read constantly, and depend on an extensive international network to keep us abreast of new writers and trends. Most of our issues have “guest editors,” advisors who are specialists in their fields, whom we invite to select and recommend authors and works to us, but we make all final editorial decisions.

Who translates the books you pick out and how can one work with you as a translator?

We work with translators all over the world. Some bring projects to us, and others we engage when we accept pieces that come without a translator attached.

What is your opinion about the future of translation and publishing? Are people reading less today and how has the internet affected the publishing sector?

Publishing has always been an evolving business, and translation is becoming ever more important. A number of new presses have been established by young and energetic publishers, and there’s a lot of new energy in the field; but translations will always struggle for visibility among the vast numbers of literary titles published. (This year in the US, two or possibly three titles–the concluding volume of Elena Ferrante’s Neapolitan Tetralogy, Karl Ove Knausgaard’s multivolume My Struggle, and to a lesser extent the collected stories of Clarice Lispector–have gotten a lot of attention, to the detriment of other translated titles.) l don’t know if people are reading less in total, but they’re reading less at one time, toggling between various sites, and doing more of their reading on devices, which affects the length of the texts we publish. We’re also publishing more multimedia pieces, since people are accustomed to sound and pictures with texts. People will always read, and publishers need to stay flexible and be able to respond to trends.


Συνέντευξη του μήνα – Susan Harris

Διευθύντρια σύνταξης, Words Without Borders

To Words Without Borders ιδρύθηκε το 2003 και προωθεί την διαπολιτισμική κατανόηση μέσω της μετάφρασης, έκδοσης και προώθησης εκλεκτών έργων της σύγχρονης διεθνούς λογοτεχνίας. To Yourtranslator μίλησε με τη Susan Harris, Διευθύντρια Σύνταξης, σχετικά με τους στόχους της εταιρείας και το μέλλον του εκδοτικού κλάδου.


Μίλησέ μας για τον εαυτό σου και για τη δουλειά σου στο Words Without Borders.

Ως διευθύντρια σύνταξης, συνεργάζομαι με τους συναδέλφους μου για τη διαμόρφωση της ύλης: τι δημοσιεύουμε και πώς. Βρίσκουμε υλικό για τα μηνιαία τεύχη και τα αφιερώματα, αναζητούμε δυνητικούς προσκεκλημένους συντάκτες και συμβούλους, συνεργαζόμαστε μαζί τους για την επιλογή του περιεχομένου και αναθέτουμε και επιμελούμαστε τις μεταφράσεις. Επιπλέον, είμαι υπεύθυνη για τη διαπραγμάτευση και διαχείριση των συμβολαίων με συγγραφείς, εκδότες και μεταφραστές και συμμετέχω σε συνέδρια και εκθέσεις βιβλίου.


Ο εκδοτικός κλάδος βρίσκεται πάντα σε συνεχή εξέλιξη και η σημασία της μετάφρασης αυξάνεται συνεχώς.


Πότε και πώς προέκυψε για πρώτη φορά η ιδέα για το Words Without Borders; 

Το WWB ιδρύθηκε από την Alane Salierno Mason, αρχισυντάκτρια της W. W. Norton, που ενδιαφερόταν για τις εκδόσεις μεταφράσεων ξένης λογοτεχνίας, αλλά αντιμετώπιζε το πρόβλημα της ελλιπούς πρόσβασης σε τέτοια έργα. Η αρχική ιδέα της Alane για το WWB ήταν η δημιουργία ενός εργαλείου ενημέρωσης των εκδοτών σχετικά με έργα σε γλώσσες που δεν μιλούσαν οι ίδιοι, αλλά στα αρχικά στάδια του σχεδιασμού του εξελίχθηκε σε περιοδικό. Η Alane εξασφάλισε επιχορηγήσεις και ιδιωτική χρηματοδότηση και συνεργάστηκε με τη Samantha Schnee, που ήταν η αρχισυντάκτρια του Zoetrope, και τη Dedi Felman, που εργαζόταν ως επιμελήτρια στον οίκο Oxford University Press. Εγώ είμαι στο WWB από τον Μάιο του 2003. Ξεκινήσαμε τον Σεπτέμβριο του 2003 ως μηνιαίο ηλεκτρονικό περιοδικό δημοσιεύοντας περίπου δέκα κείμενα το μήνα χωρίς επιπλέον περιεχόμενο και με ένα μόνο μισθωτό υπάλληλο πλήρους απασχόλησης.

Σήμερα ασχολούμαστε με τη μετάφραση, την έκδοση και την προώθηση διεθνούς λογοτεχνίας και το προσωπικό μας αποτελείται από τέσσερις υπαλλήλους πλήρους απασχόλησης. Το περιοδικό είναι η κύρια και πλέον προβεβλημένη δραστηριότητά μας και πλέον περιλαμβάνει κριτικές βιβλίου, συνεντεύξεις και ένα ιστολόγιο που ανανεώνεται αρκετές φορές την εβδομάδα. Ωστόσο, παράλληλα διοργανώνουμε αναγνώσεις, συζητήσεις και άλλες εκδηλώσεις με ξένους συγγραφείς και μεταφραστές και πρόκειται να ξεκινήσουμε μια εκπαιδευτική ενότητα, το Words without Borders Campus, που θα επιτρέψει στους καθηγητές μέσης εκπαίδευσης να χρησιμοποιούν το περιεχόμενό μας για τους μαθητές τους. Έχουμε δημοσιεύσει και διάφορες έντυπες ανθολογίες, αλλά δεν έχουμε προγραμματίσει καμία για το άμεσο μέλλον.

Πώς επιλέγετε τα έργα που μεταφράζετε και εκδίδετε;

Συνεργαζόμαστε με διεθνείς εκδότες, συγγραφείς, μεταφραστές, ακαδημαϊκούς και άλλους επαγγελματίες και διαβάζουμε συνεχώς, αναζητώντας νέα έργα. Πηγαίνουμε σε εκθέσεις βιβλίου και συνέδρια, διαβάζουμε ακατάπαυστα και βασιζόμαστε στο εκτενές διεθνές δίκτυό μας για να ενημερωνόμαστε σχετικά με νέους συγγραφείς και λογοτεχνικές τάσεις. Στα περισσότερα τεύχη μας συνεργαζόμαστε με «προσκεκλημένους συντάκτες», συμβούλους που είναι ειδικοί σε κάθε τομέα, τους οποίους καλούμε να επιλέξουν και να μας συστήσουν συγγραφείς και έργα, αλλά εμείς παίρνουμε τις τελικές αποφάσεις για την ύλη.

Ποιος μεταφράζει τα βιβλία που επιλέγετε και πώς μπορεί κάποιος μεταφραστής να συνεργαστεί μαζί σας;

Συνεργαζόμαστε με μεταφραστές από ολόκληρο τον κόσμο. Κάποιοι μας προτείνουν βιβλία ενώ άλλους τους βρίσκουμε εμείς για να τους αναθέσουμε τη μετάφραση έργων που δεν έχουν συγκεκριμένο μεταφραστή.

Ποια είναι η γνώμη σου για το μέλλον της μετάφρασης και των εκδόσεων; Διαβάζει λιγότερο ο κόσμος σήμερα και πώς έχει επηρεάσει το διαδίκτυο τον εκδοτικό κλάδο;

Ο εκδοτικός κλάδος βρίσκεται πάντα σε συνεχή εξέλιξη και η σημασία της μετάφρασης αυξάνεται συνεχώς. Νέοι και δραστήριοι εκδότες έχουν ιδρύσει καινούριους εκδοτικούς οίκους και υπάρχει πολλή νέα ενέργεια στον κλάδο· ωστόσο, οι μεταφράσεις θα πασχίζουν πάντα να διακριθούν μεταξύ των τεράστιων αριθμών τίτλων λογοτεχνίας που δημοσιεύονται. (Φέτος στις ΗΠΑ, δύο ή ίσως τρία βιβλία — ο τελευταίος τόμος της τετραλογίας της Elena Ferrante για τη Νάπολη, η σειρά βιβλίων Ο Αγώνας μου του Karl Ove Knausgaard και σε τρίτη θέση η συλλογή διηγημάτων της Clarice Lispector — έχουν προβληθεί πολύ, σε βάρος άλλων μεταφρασμένων έργων.) Δεν ξέρω αν ο κόσμος διαβάζει λιγότερο συνολικά, αλλά οι αναγνώστες διαβάζουν λιγότερο από κάθε κείμενο, μεταπηδώντας από ιστοσελίδα σε ιστοσελίδα, και χρησιμοποιούν πολύ περισσότερο τις συσκευές τους, γεγονός που επηρεάζει την έκταση των κειμένων που δημοσιεύουμε. Επίσης χρησιμοποιούμε περισσότερο τα πολυμέσα, καθώς οι αναγνώστες είναι συνηθισμένοι στον συνδυασμό κειμένων με ήχο και εικόνες. Οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να διαβάζουν, γι’ αυτό οι εκδότες πρέπει να είναι ευέλικτοι και να μπορούν να προσαρμοστούν στις νέες τάσεις.

Συνέντευξη του μήνα – Κωνσταντίνα Παπυράκη
(φιλόλογος, καθηγήτρια ελληνικής γλώσσας) 

(Please scroll down to read the interview in English.)

Μίλησέ μας λίγο για σένα. Πώς βρέθηκες να ασχολείσαι με την ελληνομάθεια;

Ονομάζομαι Κωνσταντίνα Εμμ. Παπυράκη. Κατάγομαι από το Ηράκλειο Κρήτης όπου διαμένω και μόνιμα. Αποφοίτησα από τη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών το 2008 καθώς σπούδασα Ελληνική Φιλολογία με ειδίκευση στη Μεσαιωνική και Νεοελληνική Φιλολογία. Παράλληλα με τα μαθήματα μέσης εκπαίδευσης ασχολούμαι και με την παράδοση μαθημάτων Ελληνομάθειας σε αλλόγλωσσους. Πρόκειται για μια εξαιρετικά μοναδική εμπειρία καθώς το να διδάσκεις από μηδενικό-πρωταρχικό επίπεδο την Ελληνική σε άτομα με διαφορετική μητρική γλώσσα αποτελεί μεγάλη πρόκληση. 

Ποια είναι η διαδικασία απόκτησης πιστοποίησης ελληνομάθειας (προϋποθέσεις, εξετάσεις, κ.λπ.) και ποιος τη διοργανώνει;

Έχω την χαρά να συμμετέχω κάθε χρόνο από το 2009 ως εξετάστρια-αξιολογήτρια στα προφορικά που διενεργεί το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας που είναι ο επίσημος φορέας του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων Πολιτισμού και Αθλητισμού για την πιστοποίηση επάρκειας της Ελληνομάθειας, το οποίο θεσμοθετήθηκε το Νοέμβριο του 1998. Σχετικές εξετάσεις διοργανώθηκαν για πρώτη φορά το 1999. Τα επίπεδα για τα οποία χορηγείται πιστοποιητικό στους επιτυχόντες στις σχετικές εξετάσεις είναι έξι (Α1-Α2-Β1-Β2-Γ1-Γ2). Συνήθως οι εξετάσεις διενεργούνται δύο φορές το χρόνο (Οκτώβρη-Μάιο) στα αντίστοιχα εξεταστικά κέντρα. Προσωπικά έχω συνεργασία με το επίσημα αναγνωρισμένο εξεταστικό κέντρο ανατολικής Κρήτης “Γαληνάκη-Μπαρνιά” με έδρα το Ηράκλειο Κρήτης από το 2009 μέχρι και σήμερα. 

Πρακτικά, γιατί να αποκτήσει κάποιος πιστοποιητικό ελληνομάθειας;

Το πιστοποιητικό επάρκειας ελληνομάθειας χρειάζεται:

  • για επαγγελματικούς σκοπούς, καθώς αποδεικνύει το επίπεδο της επάρκειας της ελληνομάθειας του κατόχου του στην αγορά εργασίας και θεωρείται προϋπόθεση για την εξάσκηση διάφορων επαγγελμάτων στην Ελλάδα. Για παράδειγμα  στο π.δ. 38/2010 που συνιστά ενσωμάτωση της Οδηγίας 2005/36/ΕΚ και συγκεκριμένα στο άρθρο 52 (Άρθρο 53 της Οδηγίας) αναφέρεται πως οι γλωσσικές γνώσεις στην ελληνική γλώσσα είναι απαραίτητες για την άδεια άσκησης επαγγέλματος βάσει της αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων των δικαιούχων. Κάθε δικαιούχος αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων για την άσκηση επαγγέλματος στη χώρα μας θα πρέπει να πιστοποιεί, σύμφωνα με το επάγγελμα που θέλει να ασκήσει, την απαραίτητη ελληνομάθεια.Το επίπεδο ελληνομάθειας που απαιτείται ορίζεται από τον εκάστοτε αρμόδιο φορέα και αναμένονται πληροφορίες σχετικά με τις ακριβείς προβλέψεις.
  • για τις σπουδές, καθώς δίνει τη δυνατότητα σε αλλογενείς/αλλοδαπούς που είναι κάτοχοι πιστοποιητικού Β2 επιπέδου να εγγραφούν σε ελληνικό ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα (σύμφωνα με την υπουργική απόφαση Φ152/Β6/1504/30-5-2001-ΦΕΚ 659Τ. Β΄). Όποιος/α επιθυμεί να φοιτήσει σε ελληνικό και ελληνόφωνο εκπαιδευτικό ίδρυμα ανώτερης ή ανώτατης εκπαίδευσης πρέπει να έρθει σε επαφή με το φορέα όπου επιθυμεί να σπουδάσει και να πληροφορηθεί για το επίπεδο ελληνομάθειας που απαιτείται για τον κύκλο σπουδών που θέλει να παρακολουθήσει.
  • για το διορισμό στο δημόσιο: το πιστοποιητικό Γ1 (παλαιό Δ) επιπέδου δίνει τη δυνατότητα σε ευρωπαίο πολίτη, κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να αποδείξει την πολύ καλή γνώση και την άνετη χρήση της ελληνικής γλώσσας σε περίπτωση που επιθυμεί να διεκδικήσει θέση στο ελληνικό δημόσιο (σύμφωνα με το άρθρο 4 του Υπαλληλικού Κώδικα (ν.3528/2007) πολίτες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που επιτρέπεται να διορίζονται σε θέσεις οι οποίες δεν εμπίπτουν στην εξαίρεση της παρ.4 του άρθρου 39 Συνθ.Ε.Κ., σύμφωνα με τα προβλεπόμενα γι’ αυτούς σε ειδικό νόμο). Επιπλέον, την ελληνομάθειά τους για διορισμό στο δημόσιο χρειάζεται να πιστοποιήσουν αλλοδαποί πολίτες των κρατών, που δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για τους οποίους διορισμός επιτρέπεται μόνο στις προβλεπόμενες από ειδικούς νόμους περιπτώσεις, όσοι επιθυμούν να αποκτήσουν την ελληνική ιθαγένεια με πολιτογράφηση και οι αλλοδαποί ομογενείς.
  • σύμφωνα με την Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος υποψήφιων εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης για ένταξη στους πίνακες αναπληρωτών και ωρομίσθιων εκπαιδευτικών και στους πίνακες διορισμών σχολ. έτους 2012-2013 (κεφάλαιο Δ΄, παράγραφος 1, εδάφιο γ), από το 2012 και εξής όσοι δεν κατέχουν απολυτήριο ελληνικού εξαταξίου Γυμνασίου ή Λυκείου ή ισότιμου σχολείου οφείλουν να προσκομίζουν πιστοποιητικό για την άριστη γνώση και την άνετη χρήση της ελληνικής γλώσσας το οποίο εάν έχει εκδοθεί από το ΚΕΓ πρέπει να είναι επιπέδου Γ2.
  • για τη χορήγηση της άδειας παραμονής «επί μακρόν διαμένοντος»: το Κ.Ε.Γ. συνεργάζεται με τη Γενική Γραμματεία Δια βίου Μάθησης του Υπουργείου Παιδείας για την πιστοποίηση της ελληνομάθειας στο επίπεδο Α2 (παλαιό Α). Οι ενδιαφερόμενοι εξετάζονται και στη γνώση στοιχείων της ελληνικής ιστορίας και ελληνικού πολιτισμού. Οι ενδιαφερόμενοι/ες μπορούν να επικοινωνούν με τη Γενική Γραμματεία Δια Βίου Μάθησης για πληρέστερη ενημέρωση. Γενικές πληροφορίες διατίθενται στην ιστοσελίδα της ΓΓ. 

Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζουν οι διδασκόμενοι κατά την εκμάθηση της ελληνικής; Χρησιμοποιούνται ενδιάμεσες γλώσσες/μετάφραση για τη διευκόλυνσή τους; 

Oι διδασκόμενοι αρχικά αντιμετωπίζουν δυσκολία κατά την εκμάθηση των Ελληνικών λόγω της πολυπλοκότητας της δομής της γραμματικής και του συντακτικού όμως η πληθώρα βιβλιογραφίας που υπάρχει για τις εξετάσεις αυτές διευκολύνει την διαδικασία αυτή. Στην πλειοψηφία των μαθημάτων ως ενδιάμεση γλώσσα συνεννόησης χρησιμοποιούνται τα αγγλικά.


 Interview of the month – Konstantina Papyraki
 (philologist, Greek language teacher)


Tell us a little bit about yourself. How did you first start teaching Modern Greek?

My name is Konstantina Papyraki and I come from Heraklion, Crete, where I still reside at the moment. I graduated from the Athens School of Philosophy in 2008, having studied at the Faculty of Philology, with a specialization in Medieval and Modern Greek Philology. Besides teaching secondary school students, I also teach Modern Greek to foreign speakers. It’s an amazingly unique experience; teaching people with a different mother tongue is a great challenge, especially since they start learning Greek from scratch.

How can one obtain a certificate of proficiency in Greek? What is the procedure (conditions, exams, etc.) and who is responsible for it?

I have had the pleasure to participate every year since 2009 as an examiner and evaluator in the oral exams organised by the Centre for the Greek Language (Greek Language Centre?), which is the official organization of the Ministry of Education, Religious Affairs, Culture and Sports for the certification of attainment in the Greek language (established in November 1998). The first exams to certify attainment in the Greek language took place in 1999. The certificates awarded to those who pass the exams correspond to the following levels: A1-A2-B1-B2-C1-C2. The exams usually take place twice a year (in October and May) at the specified exam centres. Personally, I have been collaborating with the officially recognised eastern Crete exam centre “Galinaki-Barnia”, based in Heraklion, Crete, since 2009. 

Is there any practical reason why one should obtain this certificate for the Greek language?

The certificate of attainment in the Greek language is necessary:

  • for professional purposes, given that it serves as proof of the successful candidate’s level of attainment in Greek for the labor market and it is a requirement for the practice of various professions in Greece. For instance, under P.D. 38/2010, which incorporates Directive 2005/36/EC, and more specifically under article 52 (Article 53 of the Directive), knowledge of Greek is a requirement for individuals wishing to obtain a license to practice a profession based on the recognition of their professional qualifications. Every individual entitled to recognition of his/her professional qualifications in order to practice a profession should certify, depending on the profession he/she wishes to practice, the required knowledge of the Greek language. The latter is specified by the relevant competent authority, while detailed information on the exact provisions is expected to be published soon.
  • for studying, as at Level B2 it allows foreigners to register at a Greek institution of higher education (according to M.D. Φ152/Β6/1504/30-5-2001-Government Gazette 659Τ. Β΄). Any individual who wishes to study at a Greek and Greek speaking institution of higher education should contact the respective institution to get information on the required level of knowledge of Greek for the faculty programme he/she wishes to attend.
  • to work in the public sector: certificate level C1 (formerly D) allows citizens of European Union member states to prove their proficiency and fluency in Greek and thus be employed in a Greek civil service position (according to article 4 of the Civil Service Code, L.3528/2007, on citizens of European Union member states who are allowed to be employed in positions not falling under the exception of par. 4 of Article 39 of the Treaty of European Communities, according to the relevant provisions of a specific law). Moreover, the following individuals are required to certify their knowledge of Greek in order to be able to work in the public sector: foreign citizens of states that are not members of the EU who are allowed to be employed in a Greek civil service position solely in cases provided by specific laws, individuals who wish to get the Greek citizenship through naturalisation, and foreign nationals.
  • according to the Call for expression of interest addressed to candidate teachers of Primary and Secondary education who wish to be included in the lists of temporary and hourly-paid teachers and in the 2012-2013 school year recruitment lists (chapter D, par. 1, subpar. c), from 2012 on, those who do not hold a school leaving certificate (apolytirion) issued by a Greek six-class Secondary School or High School or any equivalent school, should provide a certificate of excellent knowledge and fluent use of the Greek language, which, if issued by the Centre for the Greek Language, should be of C2 level.
  • to obtain the residence permit issued for “long-term residents”: the Centre for the Greek Language collaborates with the General Secretariat for Lifelong Learning of the Ministry of Education for the certification of  attainment in the Greek language Level A2 (formerly Α). The exams also test the knowledge of the interested individuals in the subjects of Greek history and Greek civilisation. Those interested may contact the General Secretariat for Lifelong Learning for more information. For general information please visit their website.  

What are the difficulties learners are faced with while learning Greek? Do you use any intermediate languages/translation techniques to make it easier for them? 

In the beginning, learners find it difficult to learn Greek because of the complexity of the structure of its grammar and syntax. However, there is plenty of literature to prepare them for the exams which is very helpful. Most of the subjects are taught using English as an intermediate language. 


 Interview of the month – Robin Waterfield
(writer-classic scholar and translator)

So, tell us a bit about yourself. Why ancient history and why the Classics?

I sort of drifted into studying Classics. I had a traditional British private-school education, in which Latin and Greek featured prominently. I started Latin at age 8 and Greek at 10. Aged 13, I wanted to change to modern languages, because French was my best subject, but at my school you could not study both German and ancient Greek: they coincided on the timetable. So I went to my form teacher and told him I wanted to change from Greek to German. ‘I wouldn’t, if I were you,’ he said – and I didn’t. I carried on in the half-hearted way that many teenagers approach school work, and only truly fell in love with Classics at university. In my final year at Manchester, I had to choose between my two favourite subjects, philosophy and history. I tossed a coin, and it came down on philosophy. I returned to history about fifteen years ago.

What were the challenges you faced while learning Greek and especially ancient Greek?  

Well, when you start Greek at the tender age of 10, the learning is very gradual and slow, and I was quick, so it was okay! The kind of traditional education I had involved learning grammar and so on by rote – repeating, time and again, the principal parts of verbs, for instance, until you’ve got them right. Of course, there were many difficulties along the way, probably those that are experienced by everyone: English is not an inflected language, so I had to get used to the grammar; I found Homeric Greek and other poetry very difficult (I still do in some cases: Euripides’ choral odes, for instance!); when accents were introduced when I was about 16 years old, I found them difficult, not least because when English people speak ancient Greek out loud, they pronounce the words with English stresses, ignoring the original accents, so it was hard to remember whereabouts on any given word the accent fell. Just the usual difficulties, then! 

How would you describe your experience of translating the Classics? What are the specific challenges and rewards involved in this type of translation? 

I love translating. It gives me as much pleasure as almost anything. I can usually get to see not just what the ancient author is trying to say, but also what some of the undertones and overtones are. The challenge is to translate in a way that catches not just the surface meaning, but something of the undertones and overtones as well – and to do it all in fluent English! Even if it’s rare to get it perfectly right, it is such a joy when it happens, or you get close enough. It is critically important for translators not just to be as good as possible at their non-native language, but to have a really good feel for their native language. I read very widely in English, fiction and non-fiction, and that certainly feeds back into my translating as well. 

Do you have a favorite ancient writer/philosopher? What do you love about them?  

My favourite ancient writer is generally whoever I’m translating at the time! The pleasure is in the translating, as well as the content. I suppose if I had to pick on just one author it would be Plato, for his genius as both a thinker and a writer; but it is easy to get sucked in by Plato’s brilliance, and to fail to question some of his ideas – especially his anti-democratic politics. Herodotus would come a close second. 

How is your current project, a general history of the ancient Greeks, from c.700 to c. 30 BCE, going? How do you deal with all the existing information? 

I think it’s going well, but there’s a long way to go yet (I have to deliver the typescript in about ten months’ time). Sometimes the responsibility weighs quite heavily on me: the book will be published by Oxford University Press, so it will have that cachet, and might be read by a lot of people – the whole next generation of students and history buffs (my target audience). And there are quite a few general histories of ancient Greece around, so there is no point in adding to them unless the book is outstanding. Well, we shall see about that! I’m definitely over-writing, though, and will have to do some severe editing at the end. There is, of course, an incredible amount to read: I have suddenly to know … well, everything! My reading list is about 200 pages long! Thanks to the support of my wife, I’ve been able to work about thirteen hours a day, seven days a week, for over a year now, and I’m loving every minute of it. Despite the enormous amount of reading, my eyelids rarely seem to get heavy. I have a large collection of books here at home, and make visits to Athens to supplement what I have on my shelves. 

Have you seen any of your works translated? 

It is, of course, very unusual for a translation to be translated into another language, but for some reason one of my 25 or so translations has been further translated: my translation of Plato’s Statesman has appeared in Chinese! Presumably they couldn’t find anyone local who knew ancient Greek well enough. As for my other books: my children’s books have appeared in many languages, as have my biography of Kahlil Gibran and my book Hidden Depths, on hypnosis. The history books have not been picked up so much by foreign publishers: a couple of them are in Spanish – but three of them are in modern Greek:

Athens: A History was published by Enalios as Αθήνα;
Xenophon’s Retreat was published by Psychogios as Ξενοφών: Η Κάθοδος των μυρίων;
Why Socrates Died was published by Psychogios as Σωκράτης: Η Ζωή του, ο Θάνατός του


Συνέντευξη του μήνα – Robin Waterfield
(συγγραφέας-μεταφραστής και μελετητής της κλασικής φιλολογίας)

Λοιπόν, μίλησέ μας λίγο για σένα. Γιατί επέλεξες την αρχαία ιστορία και γιατί τους κλασικούς;

Δεν τα επέλεξα ακριβώς, κατά κάποιο τρόπο οδηγήθηκα στους κλασικούς. Το σχολείο μου ήταν ένα παραδοσιακό βρετανικό ιδιωτικό σχολείο που έδινε βαρύτητα στη διδασκαλία λατινικών και ελληνικών. Ξεκίνησα λατινικά στα 8 και ελληνικά στα 10. Στα 13 μου, ήθελα να στραφώ στις σύγχρονες γλώσσες, γιατί το αγαπημένο μου μάθημα ήταν τα γαλλικά, όμως τα γερμανικά και τα αρχαία ελληνικά συνέπιπταν στο πρόγραμμα, άρα έπρεπε να διαλέξω. Πήγα λοιπόν στον υπεύθυνο καθηγητή μου και του είπα ότι ήθελα να αφήσω τα ελληνικά για τα γερμανικά. «Δεν θα το έκανα στη θέση σου», μου είπε, και δεν το έκανα. Συνέχισα με μισή καρδιά, όπως αντιμετωπίζουν οι περισσότεροι έφηβοι το διάβασμα, και έπρεπε να φτάσω στο πανεπιστήμιο για να ερωτευτώ πραγματικά τους κλασικούς. Στο τελευταίο έτος μου στο Μάντσεστερ, έπρεπε να διαλέξω φιλοσοφία ή ιστορία, που τα αγαπούσα και τα δύο. Τελικά έριξα κέρμα και βγήκε φιλοσοφία. Ξαναβρήκα την ιστορία περίπου 15 χρόνια μετά.

Ποιες προκλήσεις αντιμετώπισες κατά την εκμάθηση των ελληνικών και ειδικά των αρχαίων; 

Όταν ξεκινάς να μαθαίνεις ελληνικά στην τρυφερή ηλικία των 10 ετών, η γνώση χτίζεται αργά, σταδιακά, αλλά εγώ ήμουν γρήγορος, οπότε καλύτερα!

Το παραδοσιακό μου σχολείο είχε κάνει σύστημα την εκμάθηση της γραμματικής δια της επανάληψης· επανάληψη ξανά και ξανά, στις κύριες κλίσεις των ρημάτων, π.χ., μέχρι να τα μάθεις καλά. Φυσικά, συνάντησα πολλές δυσκολίες στο μεταξύ, λογικά αυτές που έχουν όλοι: τα αγγλικά δεν είναι κλιτή γλώσσα, οπότε έπρεπε να εξοικειωθώ με τη γραμματική, επίσης, δυσκολεύτηκα πολύ στην Ομηρική γλώσσα και στην ποίηση γενικά (ακόμα δυσκολεύομαι κάποιες φορές, βλέπε χορικά άσματα Ευριπίδη!). Έπειτα, όταν στα 16 μου άρχισα να μαθαίνω τους τόνους, δυσκολεύτηκα πάλι, ειδικά γιατί όταν οι Άγγλοι μιλούν αρχαία ελληνικά, τα τονίζουν όπως τα αγγλικά, αγνοώντας την κανονική προφορά, οπότε δεν ήταν εύκολο να θυμάμαι πού έμπαινε ο τόνος σε κάθε(-κάθε) λέξη! Οι συνηθισμένες δυσκολίες δηλαδή!

Πώς βλέπεις τη μετάφραση των κλασικών; Ποιες προκλήσεις περιέχει και πώς σε αποζημιώνει συγκεκριμένα αυτό το είδος μετάφρασης; 

Αγαπώ πολύ τη μετάφραση. Με ευχαριστεί σχεδόν όσο τίποτα άλλο. Συνήθως καταφέρνω να καταλάβω όχι μόνο τι προσπαθεί να πει ο αρχαίος συγγραφέας, αλλά και κάποιες από τις λανθάνουσες αποχρώσεις του λόγου του. Η πρόκληση είναι να μεταφράσεις έτσι που να μην πιάνεις μόνο τα επιφανειακά μηνύματα, αλλά και κάτι από αυτές τις λανθάνουσες αποχρώσεις –και όλα αυτά να τα εκφράσεις σε άπταιστα αγγλικά! Παρόλο που σπάνια φτάνεις το τέλειο, σου δίνει τόσο μεγάλη χαρά όταν το κάνεις ή όταν το πλησιάζεις! Είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό που θα πω τώρα: οι μεταφραστές πρέπει να είναι όσο καλοί γίνεται στην ξένη γλώσσα, αλλά αυτό δεν αρκεί, πρέπει να έχουν και πραγματικά καλό ένστικτο στη μητρική τους. Διαβάζω πολλά αγγλικά κείμενα διαφορετικού περιεχομένου, τόσο λογοτεχνία όσο και άλλα, κάτι που τροφοδοτεί σίγουρα τη μεταφραστική μου ικανότητα. 

Έχεις αγαπημένο αρχαίο συγγραφέα/φιλόσοφο; Γιατί τον ξεχωρίζεις;  

Ο αγαπημένος μου αρχαίος συγγραφέας είναι αυτός που κάθε φορά μεταφράζω! Η ευχαρίστηση της δουλειάς προκύπτει και από τη διαδικασία της μετάφρασης και από το περιεχόμενο. Αν έπρεπε να διαλέξω έναν και μόνο συγγραφέα, λογικά θα διάλεγα τον Πλάτωνα για την ιδιοφυή του σκέψη και γραφή. Είναι εύκολο, βέβαια, να «τυφλωθεί» κανείς από την πνευματική λάμψη του Πλάτωνα και να μην φτάσει να αμφισβητήσει κάποιες ιδέες του – ειδικά την αντιδημοκρατική του πολιτική. Με μικρή διαφορά, δεύτερο θα έλεγα τον Ηρόδοτο. 

Αυτή την περίοδο γράφεις ένα βιβλίο που θα περιέχει μια γενική ιστορία των Αρχαίων Ελλήνων από το 700 έως το 30 π.Χ. περίπου. Πώς πάει; Πώς διαχειρίζεσαι όλες τις υπάρχουσες πληροφορίες; 

Νομίζω ότι πάει καλά, αλλά έχω πολύ δρόμο ακόμα μπροστά μου (πρέπει να παραδώσω σε περίπου 10 μήνες). Μερικές φορές αισθάνομαι βαριά την ευθύνη: το βιβλίο θα εκδοθεί από τον οίκο Oxford University Press, οπότε θα έχει το ανάλογο κύρος που πιθανόν να προσελκύσει πολλούς αναγνώστες –ολόκληρη την επόμενη γενιά φοιτητών και φανατικών της ιστορίας (που είναι το κοινό-στόχος μου). Και κυκλοφορούν και αρκετές γενικές ιστορίες της Αρχαίας Ελλάδας, οπότε δεν υπάρχει λόγος να προστεθεί ένα ακόμα έργο, αν δεν είναι εξαιρετικό. Καλά, αυτό θα το δούμε! Σίγουρα, όμως, γράφω παραπάνω από όσο χρειάζεται και θα χρειαστεί να το περάσω ένα πολύ σοβαρό δεύτερο χέρι μετά. Και, φυσικά, η υπάρχουσα βιβλιογραφία είναι αχανής: πρέπει ξαφνικά να μάθω…ουσιαστικά, τα πάντα! Η λίστα αυτών που πρέπει να διαβάσω φτάνει τις 200 σελίδες! Χάρη στην υποστήριξη της γυναίκας μου, έχω καταφέρει και δουλεύω περίπου 13 ώρες την ημέρα, κάθε μέρα, για πάνω από ένα χρόνο πλέον, απολαμβάνοντας κάθε λεπτό αυτού του χρόνου. Παρά τον όγκο του διαβάσματος, τα βλέφαρά μου σπάνια βαραίνουν από κούραση. Έχω μια μεγάλη συλλογή βιβλίων εδώ στο σπίτι μου και πηγαίνω πού και πού στην Αθήνα για τα υπόλοιπα.

Έχει μεταφραστεί κάποιο από τα έργα σου; 

Σπάνια, βέβαια, μια μετάφραση μεταφράζεται σε άλλη γλώσσα, αλλά για κάποιο λόγο μία από τις 25 περίπου μεταφράσεις μου έχει πράγματι μεταφραστεί περαιτέρω: η μετάφρασή μου στο έργο του Πλάτωνα Πολιτικός έχει μεταφραστεί στα κινέζικα! Υποθέτω δεν θα βρήκαν κάποιον εκεί που να γνωρίζει αρκετά καλά αρχαία ελληνικά. Τα δικά μου βιβλία τώρα: τα βιβλία μου για παιδιά έχουν κυκλοφορήσει σε πολλές γλώσσες, όπως και η βιογραφία του Χαλίλ Γκιμπράν και το βιβλίο μου σχετικά με την ύπνωση, Hidden Depths. Οι ξένοι εκδότες δεν έχουν επιλέξει ιδιαίτερα τα βιβλία μου περί ιστορίας: κάποια κυκλοφορούν στα ισπανικά, αλλά τρία από αυτά θα τα βρείτε στα νέα ελληνικά:

το Athens: A History, που δημοσιεύτηκε από τις εκδόσεις Ενάλιος με τίτλο Αθήνα,
το Xenophon’s Retreat που δημοσιεύτηκε από τις εκδόσεις Ψυχογιός με τίτλο Ξενοφών: Η Κάθοδος των μυρίων
και το Why Socrates Died που δημοσιεύτηκε από τις εκδόσεις Ψυχογιός με τίτλο Σωκράτης: Η Ζωή του, ο Θάνατός του