Mandarin Chinese constitutes the official and most widespread spoken dialect of the People’s Republic of China; it’s the official language of the Republic of China (Taiwan) and one of the four official languages of Singapore, while its writing system is also used by speakers of other Chinese dialects.  It belongs to the Sino-Tibetan language family.  The Chinese language is of particular interest not only because of its rich cultural heritage, but also thanks to its special attributes. Let us explore some of these attributes that make Chinese such a unique language:



by Aliki Anagnosti

  • It is a tonal language: it has 4 tones as well as a neutral tone and the meaning of each word is not determined by its constitutive elements, but by the intensity of the tone and by the position of the word in question in the sentence (syntax).
  • It has a very large number of words that sound the same because the language has very few sounds thus amounting to words with similar accent, but different meaning.
  • The Chinese language has no alphabet; it consists of characters-words (approximately 50,000), that is to say symbols that represent meanings and not syllables or speech sounds.
  • Most characters consist of semantic radicals, which are basic non-autonomous characters that help enrich concepts and characters and improve the meaning of the basic characters.
  • It is a language that does not use gender, singular or plural, verb conjugations and spelling rules; it is based solely on character interpretation

Next we will see how these attributes impose a different mindset on the speakers of the language and how this different way of thinking is eventually “lost in translation”. Translations of Chinese texts often deprive us of the exact meaning behind the visual representation of characters. Such an example would be case of radicals explained above.  Radicals are grouped depending on the number of “strokes” required for their writing.


Examples of radicals:
好     hǎo   = Well, good, very,
Suffix denoting the completion of an action
Adjective, attribute, adverb

女    (woman) +    子 (child) [radicals]
A woman with a child denotes completion; it is a joyful event leading to the creation of a family unit.

国     guó= country

囗    (borders) +   玉 (greenstone), symbol of king and power
The Chinese saw greenstone as a “royal gem” and in their long history of art and culture, greenstone assumed a very important role, acquiring similar value as that of gold and diamonds in the West.

In the above mentioned examples we can see that the meaning of the radicals is not transferred in the target language through the process of translation.

Absence of Verb Tenses

Although verbs in Chinese are an important part of the sentence, their form remains unchanged, unlike verbs in Indo-European languages. The verbal form of verbs coincides with that of the first person singular present tense, which remains unchanged. Chinese speakers do not divide time in the same way as other languages force us to do in order to speak correctly. When we talk about the future we are “grammatically” forced to separate it from the present and face it as something structurally different. Thus, we end up slightly disconnecting the future from the present. In this way, the future is considered as something distant and different from the present.  This is not the case in Chinese.

昨天下雨     (zuótiān   xià   yŭ)   it rains yesterday
现在下雨      (xiànzài   xià   yŭ)   it rains now
明天下雨    (míngtiān xià yŭ)   it rains tomorrow

Cultural Elements

  1. Family relationships – Terms of address

Terms of address in the Chinese language vary depending on age, gender, side (father/mother), and kinship (by blood/by marriage).  In China, family and family ties are considered very important. In the past, families consisted of many members and hierarchy played an important role and had to be respected. The members of family, depending on their place and age, were not allowed to call their seniors by their name.  This is reflected in the variety and differentiation of terms of address in the Chinese family.  Each member has his/her own special title.  Most of these titles of address are not used anymore as the hierarchy rules are considerably looser nowadays because of the one child policy implementation and the consequent reduction of family size.

– father’s older brother (伯伯 – bó bo)    
– father’s younger brother ( 叔叔 – shū shu)    
– father’s sister’s spouse (  姑父 – gū fu)    
– mother’s brother (    舅舅 –  jiù   jiu)    
– mother’s sister’s spouse (  姨父 –  yí   fu)      

-father’s sister (姑姑 – gū gu)
– father’s older brother’s spouse (伯母 – bó mǔ)    
– father’s younger brother’s spouse  (    婶婶 – shěn shen)    
– mother’s sister  ( 姨妈 –  yí mā)    
– mother’s brother’s spouse   (舅妈 – jiù ma)      

As we can see, there are five different names for “uncle” and “aunt” respectively, while based on the same logic, there are also different names for one’s brothers, cousins, grandfather and grandmother.

  1. Concepts of particular cultural significance 

关系   (guānxì – forming of relationships)
A word and concept you will encounter very often in China.  Guanxi refers to personal influence and network development, which is the key to making deals in China, opening up doors to the entrepreneurial world and trade.

丢脸 (diūliǎn – lose face)
It literally means “to lose face”. Feel dishonoured/ embarrassed/ be exposed, humiliated/lose one’s pride. Chinese people believe that the face is a reflection of the spirit and if someone “loses face”, their spirit is lost along with the face. It is worth mentioning that the English phrase “to lose face” is a Chinese loan.

  1. Dietary Habits

火锅 (huŏ guŏ – literally: pot on fire)
Finely sliced vegetables and different kinds of meat are dipped briefly in a boiling broth, in a pot usually divided in two (spicy and non spicy broth) on a dining table. The consumption of this particular dish can take up to hours as it is seen as a whole ritual. There is even a special verb (涮:shuàn) Chinese people use to describe the movement one makes with the chopsticks in order to cook the ingredients.

皮蛋 (pídàn – literally: egg with skin)
“Century eggs” or “thousand-year-old eggs” are a well known Chinese delicacy made of duck, chicken or quail eggs which are preserved in a special paste for several weeks or even months.

The dark green colour of the egg yolk and the egg white turned brown make the eggs look indeed “thousand years old”, although they are only a few months old. Century eggs are eaten plain or as an appetizer and are sometimes added as a main ingredient to several main dishes. The “skin” part refers to the special paste they’re preserved in.

蚂蚁上树 (mǎ yǐ shàng shù – literally: ants climbing a tree)

Photo by asiansupper

Photo by asiansupper

The dish consists of ground pork cooked in a spicy sauce and poured over bean thread noodles and it is a classic Sichuan dish. Its name implies a great sense of humour and a great deal of imagination: the bits of ground meat clinging to the noodles evoke an image of ants walking on twigs.

It is a well-known fact that the amount of Chinese texts translated to other western languages is very small compared to translations from other languages to Chinese. And this can be easily explained since transferring the exact meaning of a Chinese text to other languages is a true challenge. The examples explained above bear witness to the importance of intercultural communication in the translation process.  Familiarity with the cultural characteristics of the two languages is a necessary condition for Chinese translation, and every language for that matter, since we are dealing with different cultural backgrounds. After all, translation is nothing if not a transfer of cultural concepts.

*Click here for the detailed Powerpoint presentation and the complete bibliography of the study as presented at the 5th Meeting of Greek Translatologists.


Νοήματα που «χάνονται» στη Μετάφραση: Η περίπτωση της Κινεζικής

Η διάλεκτος «Mandarin» (μανδαρινικά κινέζικα) αποτελεί την επίσημη και πιο διαδεδομένη ομιλούμενη διάλεκτο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, είναι επίσημη γλώσσα της Ταϊβάν και μία από τις τέσσερις επίσημες γλώσσες της Σιγκαπούρης, ενώ το σύστημα γραφής της χρησιμοποιείται και από ομιλητές άλλων διαλέκτων της Κίνας. Ανήκει στην Σινοθιβετική οικογένεια γλωσσών. Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η κινεζική γλώσσα έχει να κάνει τόσο με την πλούσια πολιτιστική κληρονομιά της, όσο και με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της. Ας δούμε μερικά από αυτά τα χαρακτηριστικά που την κάνουν μοναδική:


της Αλίκης Αναγνώστη

  • Πρόκειται για τονική γλώσσα , έχει 4 τόνους καθώς και έναν ουδέτερο τόνο και η έννοια της κάθε λέξης καθορίζεται όχι από τα συστατικά της στοιχεία, αλλά από την ένταση του τόνου και από την θέση που έχει η εν λόγω λέξη μέσα στην πρόταση (σύνταξη).
  • Έχει πολύ μεγάλο αριθμό ομόηχων λέξεων καθώς η γλώσσα έχει πολύ λίγους ήχους, δηλαδή λέξεις με όμοια προφορά, αλλά διαφορετική σημασία.
  • Η κινέζικη γλώσσα δεν βασίζεται σε κάποιο αλφάβητο και αποτελείται από χαρακτήρες-λέξεις (περίπου 50.000), δηλαδή σύμβολα που αντιπροσωπεύουν έννοιες και όχι συλλαβές ή φθόγγους. 
  • Οι περισσότεροι χαρακτήρες αποτελούνται από σημασιολογικές ρίζες, δηλαδή, βασικούς μη αυτοτελείς χαρακτήρες που βοηθούν στον εμπλουτισμό των εννοιών και των χαρακτήρων, καθώς και στη βελτίωση του νοήματος των βασικών χαρακτήρων.
  • Η κινεζική δεν χρησιμοποιεί γένη, ενικό και πληθυντικό αριθμό, χρόνους ρημάτων και ορθογραφικούς κανόνες και στηρίζεται αποκλειστικά και μόνο στην ερμηνεία των χαρακτήρων.

Στη συνέχεια θα δούμε πώς αυτά τα χαρακτηριστικά επιβάλλουν ένα διαφορετικό τρόπο σκέψης στους ομιλητές της γλώσσας, αλλά και πώς αυτός ο τρόπος σκέψης είναι κάτι που αναγκαστικά «χάνεται στη μετάφραση». Η μετάφραση της Κινεζικής γλώσσας μας στερεί συχνά την ερμηνεία και το ακριβές νόημα που κρύβεται πίσω από την οπτική απεικόνιση των χαρακτήρων. Όπως για παράδειγμα στην περίπτωση των σημασιολογικών ριζών που αναφέραμε παραπάνω. Οι σημασιολογικές ρίζες είναι βασικοί μη αυτοτελείς χαρακτήρες. Οι χαρακτήρες αυτοί ομαδοποιούνται ανάλογα με τον αριθμό των «γραμμών» που απαιτούνται για τη γραφή τους.


Παραδείγματα σημασιολογικών ριζών:
好 hǎo = Καλά, καλός/ή/ό, πολύ,
επίθεμα που δηλώνει ολοκλήρωση πράξης
Επίθετο, επιθετικός προσδιορισμός, επίρρημα

女 (γυναίκα) +  子 (παιδί)  [σημασιολογικές ρίζες]
Η γυναίκα με το παιδί δηλώνουν ολοκλήρωση, είναι ένα χαρμόσυνο (καλό) γεγονός που οδηγεί στη δημιουργία οικογένειας.

国 guó= χώρα

囗 (σύνορα) + 玉 (νεφρίτης), σύμβολο του βασιλιά και της εξουσίας
Ο νεφρίτης θεωρούνταν από τους Κινέζους «βασιλικό πετράδι» και στη μακρά ιστορία της τέχνης και του πολιτισμού τους απέκτησε μια ιδιαίτερη σημασία, σχετικά παρόμοια με αυτή που είχαν ο χρυσός και το διαμάντι στη Δύση.
Στα δύο παραπάνω παραδείγματα βλέπουμε ότι το νόημα των σημασιολογικών ριζών είναι κάτι που δεν μεταφέρεται στη γλώσσα στόχο κατά τη μεταφραστική διαδικασία.

Απουσία Ρηματικών Χρόνων

Στην κινεζική γλώσσα, το ρήμα είναι σημαντικό μέρος του λόγου αλλά δεν αλλάζει μορφή όπως τα ρήματα στις ινδοευρωπαικές γλώσσες. Η λημματική μορφή των ρημάτων συμπίπτει με αυτή του πρώτου ενικού προσώπου ενεστώτα και αυτή ακριβώς η μορφή παραμένει αμετάβλητη. Τα Κινέζικα δεν χωρίζουν το χρονικό φάσμα με τον ίδιο τρόπο που τα Ελληνικά μάς αναγκάζουν να  κάνουμε προκειμένου να μιλήσουμε σωστά. Όταν μιλάμε για το μέλλον αναγκαζόμαστε γραμματικά να το διαχωρίσουμε από το παρόν και να το αντιμετωπίσουμε σαν κάτι δομικά διαφορετικό. Έτσι κάθε φορά που μιλάμε αποσυνδέουμε ελαφρά το μέλλον από το παρόν. Με αυτόν τον τρόπο το μέλλον αντιμετωπίζεται σαν κάτι απόμακρο και διαφορετικό από το παρόν. Αυτό δε συμβαίνει στα Κινέζικα.

昨天下雨   (zuótiān xià yŭ)   βρέχει χθες
现在下雨    (xiànzài xià yŭ)   βρέχει τώρα
明天下雨   (míngtiān xià yŭ )   βρέχει αύριο

Πολιτισμικά Στοιχεία

  1. Συγγενικές Σχέσεις-Προσφωνήσεις

Οι προσφωνήσεις στην Κινεζική γλώσσα αλλάζουν ανάλογα με την ηλικία, το φύλο την πλευρά (πατέρας/μητέρα), αλλά και τη συγγένεια (εξ αίματος/εξ αγχιστείας). Στην Κίνα, ο θεσμός της οικογένειας και οι συγγενικοί δεσμοί θεωρούνται πολύ σημαντικοί. Στο παρελθόν οι οικογένειες ήταν πολυάριθμες και η ιεραρχία ήταν πολύ σημαντική, σχεδόν ιερή. Τα μέλη της οικογένειας, ανάλογα με τη θέση και την ηλικία τους απαγορευόταν να αποκαλέσουν άλλα μέλη, κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας, με το όνομά τους. Αυτό αντικατοπτρίζεται στην ποικιλία και τη διαφοροποίηση των σχετικών προσφωνήσεων μέσα στην κινεζική οικογένεια. Κάθε μέλος της έχει τον δικό του ξεχωριστό τίτλο. Πολλοί από αυτούς τους τίτλους δεν χρησιμοποιούνται πλέον καθώς οι κανόνες ιεραρχίας έχουν χαλαρώσει αρκετά λόγω της εφαρμογής της πολιτικής του ενός παιδιού και της ύπαρξης μικρότερων οικογενειών.

-μεγαλύτερος αδελφός πατέρα (伯伯 – bó bo)
-μικρότερος αδελφός πατέρα (叔叔 – shū shu)
-σύζυγος αδελφής πατέρα (姑父 – gū fu)
-αδελφός μητέρας (舅舅 – jiù jiu)
-σύζυγος αδελφής μητέρας (姨父 – yí fu)

-αδελφή πατέρα (姑姑 – gū gu)
-σύζυγος μεγαλύτερου αδελφού πατέρα (伯母 – bó mǔ)
-σύζυγος μικρότερου αδελφού πατέρα (婶婶 – shěn shen)
-αδελφή μητέρας (姨妈 – yí mā)
-σύζυγος αδελφού μητέρας  (舅妈 – jiù ma)

Βλέπουμε ότι υπάρχουν πέντε διαφορετικές ονομασίες για τον «θείο» και τη «θεία» αντίστοιχα, ενώ βάσει της ίδιας λογικής υπάρχουν διαφορετικές προσφωνήσεις για τα αδέρφια, τα ξαδέρφια, αλλά και για τον παππού και τη γιαγιά.

2.Έννοιες με ιδιαίτερη πολιτισμική βαρύτητα

关系  (guānxì – δημιουργία σχέσεων)
Μια λέξη και έννοια που συναντά κανείς πολύ συχνά στην Κίνα. Γκουανσί σημαίνει προσωπική επιρροή, ή «ανάπτυξη δικτύου» και είναι το κλειδί για την επίτευξη συμφωνιών στην Κίνα. Το Γκουανσί επομένως είναι το κλειδί για κάθε πόρτα του επιχειρηματικού κόσμου και την ανάπτυξη εμπορικών συναλλαγών.

丢脸  (diūliǎn – χάνω την υπόληψή μου)
Η κυριολεκτική σημασία της φράσης είναι «χάνω πρόσωπο». Χάνω την τιμή/ το κύρος μου, ρεζιλεύομαι, νιώθω ντροπή, εκτίθεμαι, ταπεινώνομαι, πέφτω στα μάτια κάποιου, χάνω το γόητρό μου. Οι Κινέζοι πιστεύουν ότι το πρόσωπο είναι αντανάκλαση του πνεύματος και αν κάποιος το «χάσει» χάνει αυτόματα και το πνεύμα του. Αξίζει να αναφερθεί ότι η Αγγλική φράση «lose face» αποτελεί δάνειο από την Κινεζική.

  1. Διατροφικές Συνήθειες

火锅 (huŏ guŏ – κυριολεκτική σημασία: κατσαρόλα στη φωτιά)
Πρόκειται για λεπτοκομμένα λαχανικά και κρέας που βράζουν για λίγο σε ζωμό, μπροστά στα μάτια μας, μέσα σε μια κατσαρόλα που είναι χωρισμένη στα δύο (καυτερός και μη καυτερός ζωμός) και η οποία είναι συνήθως ενσωματωμένη στο ειδικό τραπέζι που υπάρχει στο εστιατόριο. Για το συγκεκριμένο φαγητό ακολουθείται ολόκληρο τελετουργικό και η κατανάλωσή του μπορεί να διαρκέσει πολλές ώρες. Υπάρχει ακόμα και ειδικό ρήμα: (涮:shuàn) για να περιγράψει την κίνηση που κάνουμε με τα ξυλάκια για να «βράσουμε» τα υλικά για το συγκεκριμένο είδος φαγητού.

皮蛋 (pídàn – κυριολεκτική σημασία: αυγό με δέρμα)
Τα αυγά του αιώνα ή αυγά των 100 ετών είναι μια γνωστή κινέζικη λιχουδιά που φτιάχνεται από αυγά πάπιας, κότας ή ορτυκιού, τα οποία διατηρούνται σε ένα ειδικό μίγμα για αρκετές εβδομάδες ή και μήνες.

Το σκουροπράσινο χρώμα του κρόκου και το ασπράδι που έχει γίνει καφέ μας κάνει να πιστεύουμε ότι αυτά τα αβγά είναι όντως 100 ετών, αν και στην πραγματικότητα είναι μόλις λίγων μηνών. Τρώγονται είτε σκέτα, είτε ως συνοδευτικό ή ορεκτικό, ενώ κάποιοι τα προσθέτουν ως βασικό υλικό σε διάφορα κυρίως πιάτα. Το «δέρμα» αναφέρεται στον τρόπο συντήρησής τους στο ειδικό μίγμα.

蚂蚁上树 (mǎ yǐ shàng shù – κυριολεκτική σημασία: μυρμήγκια που ανεβαίνουν σε δέντρο)

Φωτογραφία του asiansupper

Photo by asiansupper

Στην πραγματικότητα πρόκειται για νουντλς φασολιού/ διάφανα νούντλς με χοιρινό κιμά μαγειρεμένο σε πικάντικη σάλτσα και είναι ένα από τα κλασσικά πικάντικα πιάτα της κουζίνας του Σιτσουάν. Προφανώς το άτομο που έδωσε αυτή την ονομασία σε αυτό το πιάτο είχε αίσθηση του χιούμορ αλλά και μεγάλη φαντασία. Η ερμηνεία αποδίδεται στην οπτική απεικόνιση του πιάτου: Τα νούντλς είναι τα κλαδιά και τα κομμάτια κιμά τα μυρμήγκια.


Είναι γεγονός ότι το ποσοστό των κινεζικών κειμένων που έχουν μεταφραστεί σε γλώσσες του δυτικού πολιτισμού είναι πολύ μικρό σε σχέση με τις μεταφράσεις που έχουν γίνει προς τα κινέζικα. Και αυτό φυσικά δεν είναι τυχαίο. Μέσα από τα παραπάνω παραδείγματα βλέπουμε πόσο σημαντική είναι η διαπολιτισμική επικοινωνία στη διαδικασία της μετάφρασης. Η εξοικείωση με τα πολιτισμικά στοιχεία των δύο γλωσσών  αποτελεί απαραίτητη προυπόθεση για τη μετάφραση της Κινεζικής αλλά και κάθε γλώσσας εφόσον στη συγκεκριμένη περίπτωση μιλάμε για μια τελείως διαφορετική κουλτούρα. Άλλωστε η μετάφραση αποτελεί μεταφορά νοήματος και πολιτισμού.

*Κάντε κλικ εδώ για την παρουσίαση της ομιλίας στο πλαίσιο της 5ης Συνάντησης Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων, καθώς και την πλήρη βιβλιογραφία.

One of the biggest problems faced by the translation sector is customer perceptions on translation cost, which is often deemed too high. This is due to the fact that translation, both as a science and as a profession, is largely misunderstood due to the ignorance surrounding this field.

However, if you are considering translating your website, advertising material or any other  company documents and files, there are various reasons why you should not hesitate to invest in a high-quality translation:

1. A good translation helps increase sales

In a recent survey by Common Sense Advisory, the research company in the field of translation, 75% of internet users do not take important buying decisions if the description of the product or products is not available in their language. That makes sense: when someone is about to make a purchase, he/she wants to know everything surrounding the product or service he/she has chosen and to be certain that he/she has understood all the information correctly. What is even more important is that the text a potential customer is reading in his/her native language is not ridden with mistakes and inaccuracies and that it flows naturally,  enhancing his/her trust in the quality of the product or service he/she is about to buy.

2. You will not use your translation only once

If you think the translation cost is high, think again; most of the time you don’t use your translation only once. If you are interested in translating your website, just think that the text you will get will be your company’s “storefront” until you decide to change it, so, if you are like most people, for a number of years. If what you are looking to translate is advertising material, consider that it will be distributed or published before a large number of potential customers and therefore can lead to much higher profits through boosted sales. Finally, if you need to translate product labels or descriptions, these will accompany your products for as long as they are part of your product line. In other words, translation is a long-term investment that could keep benefiting you and your company for a very long time after the service is provided.

3. A poor translation entails higher cost

Many companies select translators and other language service providers based exclusively on cost. The reason is that they have not realised that translation is a service and not a product and therefore the quality of the final result depends greatly on the person or company who will provide it. If you make the wrong choice and end up getting a poor translation, the cost will be higher in the long term; you may have to correct the translation or even assign the job to another translator. However, the cost for your company’s reputation can be even higher. A poor translation affects the opinion of your potential customers in a negative way about your company and can lead them to assume that the quality standards of your company reflect the quality of your services or products. Even if your services or products are the best in the field, customers visiting your website are not always capable of knowing that and in many cases rely on their first impression to make their choice.

For all of the above reasons, next time you need a translator for your text, take all these factors into account before you make a decision. After all, the best advertisement for your company is the way you present it to your audience!


3 λόγοι για να επενδύσετε σε μια καλή μετάφραση

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο μεταφραστικός κλάδος είναι οι αντιλήψεις των πελατών σχετικά με το κόστος της μετάφρασης, το οποίο πολλές φορές κρίνεται ως υπερβολικά υψηλό. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η μετάφραση, ως επιστήμη αλλά και ως επαγγελματική δραστηριότητα, είναι σε μεγάλο βαθμό παρεξηγημένη, λόγω της άγνοιας που επικρατεί γύρω από αυτήν.

Ωστόσο, αν σκέφτεστε να μεταφράσετε την ιστοσελίδα σας, το διαφημιστικό υλικό σας ή οποιαδήποτε άλλα έγγραφα και αρχεία της επιχείρησής σας, υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τους οποίους δεν θα πρέπει να διστάσετε να επενδύσετε σε μια καλή μετάφραση:

1. Μια καλή μετάφραση βοηθάει στην αύξηση των πωλήσεων

Σε μια πρόσφατη έρευνα της εταιρείας ερευνών Common Sense Advisory, που ειδικεύεται στον τομέα της μετάφρασης, το 75% των χρηστών του διαδικτύου δήλωσαν ότι δεν λαμβάνουν σημαντικές αγοραστικές αποφάσεις εάν η περιγραφή του προϊόντος ή των προϊόντων δεν διατίθεται στη γλώσσα τους. Είναι λογικό: όταν κάποιος πρόκειται να προβεί σε μια αγορά, θέλει να γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες που αφορούν το προϊόν ή την υπηρεσία που επιλέγει και να είναι βέβαιος ότι τις έχει κατανοήσει σωστά. Ακόμα σημαντικότερο είναι το κείμενο που διαβάζει στη γλώσσα του να μην περιλαμβάνει ανακρίβειες και λάθη και να ρέει φυσικά, ενισχύοντας έτσι την εμπιστοσύνη του στην ποιότητα του προϊόντος ή της υπηρεσίας που αγοράζει. 

2. Δεν θα χρησιμοποιήσετε τη μετάφρασή σας μόνο μια φορά

Αν το κόστος της μετάφρασης σας φαίνεται υψηλό, ξανασκεφτείτε το: στις περισσότερες περιπτώσεις δεν θα την χρησιμοποιήσετε μόνο μια φορά. Αν ενδιαφέρεστε για μετάφραση της ιστοσελίδας σας, σκεφτείτε ότι το κείμενο που θα λάβετε θα είναι η «βιτρίνα» της επιχείρησής σας μέχρι να αποφασίσετε να αλλάξετε την ιστοσελίδα σας, δηλαδή —στην πλειονότητα των περιπτώσεων— για αρκετά χρόνια. Αν θέλετε να μεταφράσετε διαφημιστικό υλικό, αναλογιστείτε ότι θα διανεμηθεί ή θα δημοσιευτεί σε μεγάλο αριθμό δυνητικών πελατών κι ως εκ τούτου μπορεί να σας αποφέρει πολλαπλάσια κέρδη σε πωλήσεις. Αν, δε, θέλετε να μεταφράσετε τις ετικέτες ή τις περιγραφές των προϊόντων σας, οι μεταφράσεις τους θα σας συνοδεύουν για όσο διάστημα συνεχίζετε να εμπορεύεστε αυτά τα προϊόντα. Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια μακροπρόθεσμη επένδυση που μπορεί να συνεχίσει να παράγει οφέλη για εσάς και την επιχείρησή σας για πολύ καιρό μετά την ολοκλήρωση της υπηρεσίας.

3. Μια κακή μετάφραση συνεπάγεται υψηλότερο κόστος

Πολλές επιχειρήσεις επιλέγουν τους παρόχους των μεταφραστικών και άλλων γλωσσικών υπηρεσιών τους με γνώμονα αποκλειστικά το κόστος. Αυτό συμβαίνει γιατί δεν αντιλαμβάνονται ότι η μετάφραση συνιστά υπηρεσία και όχι προϊόν, και ως εκ τούτου η επιλογή του ατόμου ή της εταιρείας που θα την αναλάβει επηρεάζει καθοριστικά το τελικό αποτέλεσμα. Αν κάνετε τη λάθος επιλογή και καταλήξετε με μια κακή μετάφραση, το κόστος για εσάς θα είναι μεγαλύτερο σε μακροπρόθεσμο επίπεδο: για παράδειγμα, μπορεί να χρειαστεί να διορθώσετε τη μετάφραση ή ακόμα και να αναθέσετε την εργασία σε άλλο μεταφραστή. Ωστόσο, το κόστος για τη φήμη της επιχείρησής σας θα είναι ακόμα μεγαλύτερο: μια κακή μετάφραση προδιαθέτει αρνητικά τους δυνητικούς πελάτες σας και μπορεί να τους οδηγήσει να συμπεράνουν ότι το επίπεδο της ιστοσελίδας σας αντανακλά το επίπεδο των υπηρεσιών σας ή των προϊόντων σας. Ακόμα κι αν προσφέρετε τις καλύτερες υπηρεσίες ή τα καλύτερα προϊόντα στον κλάδο σας, οι επισκέπτες της ιστοσελίδας σας δεν είναι πάντοτε σε θέση να το γνωρίζουν και σε πολλές περιπτώσεις βασίζονται στην πρώτη εντύπωση για την επιλογή τους.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, την επόμενη φορά που θα χρειαστεί να επιλέξετε συνεργάτη για τις μεταφράσεις σας, λάβετε υπόψη όλους τους παράγοντες για να αποφασίσετε. Άλλωστε, μην ξεχνάτε ότι η καλύτερη διαφήμιση για την επιχείρησή σας είναι ο τρόπος που την παρουσιάζετε!

(Please scroll down for the English version of this article).

Σε κάθε επάγγελμα, επιστήμη, δραστηριότητα υπάρχουν κανόνες. Κάποιοι κανόνες είναι γενικά θεσπισμένοι και αποδεκτοί, κάποιοι όχι. Υπάρχουν βέβαια και οι άγραφοι κανόνες ή η εταιρική πολιτική/κουλτούρα, η σχολή σκέψης για την επιστήμη, και άλλα ίσως, αλλά και η προσωπικότητα κάθε ατόμου που υπεισέρχονται στη διαδικασία.

Για να δούμε τι γίνεται με το επάγγελμα και το έργο του μεταφραστή. Τα χαρακτηριστικά μιας μετάφρασης, αυτά που αναγνωρίζονται αμέσως και με βάση τα οποία γίνεται και η αξιολόγησή της, είναι πολλά. Από τη μία πλευρά, είναι η ορθογραφία, η γραμματική και η σύνταξη που μπορούν, γενικά, να προσεγγιστούν με αντικειμενικό τρόπο βάσει των κανόνων που υπάρχουν και συνήθως την τάδε ή τάδε γραμματική κ.λπ. Από την άλλη πλευρά, είναι η ορολογία, οι λεκτικές επιλογές, η έκφραση, το ύφος και η ροή του κειμένου. Εδώ, η εμπειρία έχει δείξει ότι χωράει πολλή υποκειμενικότητα με ακραίο αποτέλεσμα τις εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις μεταφραστή-επιμελητή ή τις εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις μεταφραστή/επιμελητή-πελάτη.

Οι παράγοντες που υπεισέρχονται στην αξιολόγηση μιας μετάφρασης είναι πολλοί, κυρίως όμως προκύπτουν από ζητήματα προτίμησης ορολογίας και ύφους. Κάθε πελάτης μπορεί να έχει στο μυαλό του συγκεκριμένους όρους ή συγκεκριμένο ύφος που θέλει για το κείμενό του, γεγονός που ο/η μεταφραστής/τρια δεν είναι σε θέση να γνωρίζει αν δεν του/της το έχουν πει (π.χ. customer care αντί για customer service θέλει η τάδε εταιρεία). Αυτό μπορεί να έχει να κάνει και με το στόχο του κειμένου και το κοινό στο οποίο απευθύνεται . Στις περισσότερες περιπτώσεις, πρόκειται ή για υλικό που αφορά την εταιρική οργάνωση ή τα προϊόντα/τις υπηρεσίες μιας εταιρείας. Σ’ αυτή την περίπτωση βοηθά πολύ να παρασχεθεί από τον πελάτη ένα γλωσσάρι ή υλικό αναφοράς, παλιά έντυπα ή/και η ιστοσελίδα της εταιρείας, ώστε να τηρηθεί η ήδη υπάρχουσα ορολογία, καθώς και να δοθούν οδηγίες για το ύφος, το στόχο, το αναγνωστικό κοινό, την εταιρική φιλοσοφία και γενικά το περιεχόμενο του έργου. Έτσι, το πρόβλημα μπορεί να αποφευχθεί. Ομοίως και στην περίπτωση που ζητούνται γλώσσες όπως τα αγγλικά, όπου μπορεί κανείς να χρειάζεται αγγλικά Βρετανίας ή αγγλικά ΗΠΑ. Αυτά είναι κάποια από τα πράγματα που πρέπει να διευκρινίζονται εξαρχής.

Ενίοτε, ο πελάτης δεν έχει σκεφτεί αυτές και άλλες σημαντικές παραμέτρους ή δεν γνωρίζει ότι δεν υπάρχει κατά λέξη μετάφραση ή κρίνει μια μετάφραση με βάσει τις δικές του γνώσεις ή την αντίληψη για τις γνώσεις του όσον αφορά μια γλώσσα (κυρίως τα αγγλικά). Εδώ υπάρχει πρόβλημα και μάλιστα δυσεπίλυτο. Χρειάζεται συζήτηση, ανάλυση, επεξήγηση. Αυτό το πρόβλημα προκύπτει συχνότερα σε περιπτώσεις όπου απαιτείται ελεύθερη ή δημιουργική μετάφραση (κείμενα διαφημιστικά, μάρκετινγκ, κ.λπ.), οπότε οι επιλογές έκφρασης και οι δυνατότητες ύφους είναι άπειρες. Το προσωπικό ύφους του/της μεταφραστή/τριας διαμορφώνει επίσης τη μετάφραση και είναι δύσκολο πολλές φορές να ανταποκριθεί στις συγκεκριμένες –λογικές και παράλογες, σωστές και λάθος- προσδοκίες του πελάτη. Τυχαίνει μάλιστα να έχει ολοκληρωθεί το έργο και να γίνονται συζητήσεις επί συζητήσεων και διαπραγματεύσεις και τεκμηριώσεις για τις ορθές/δόκιμες/ αποτελεσματικές μεταφραστικές αποδόσεις. Τυχαίνει, τέλος, σπανιότερα, οι συμβάσεις ανάθεσης έργου να περιλαμβάνουν στους όρους τους ζητήματα απόδοσης, ύφους κ.λπ. προσπαθώντας να προλάβουν τέτοιες διαφωνίες ή «λάθη».

Για τα «υποκειμενικά» ζητήματα, ύφους, κυρίως, το μόνο που μπορεί να κάνει κανείς είναι να συζητά διεξοδικά με τον πελάτη πριν την έναρξη του έργου για να αντιληφθεί το στόχο, το κοινό του κειμένου, τη φιλοσοφία της εταιρείας, το σκεπτικό του πελάτη, και να ζητά ταυτόχρονα υλικό αναφοράς, γλωσσάρια, κ.λπ. Δυστυχώς, η εμπιστοσύνη στον/στην επαγγελματία μεταφραστή/τρια είναι κάτι που φαίνεται πως θέλει δρόμο ακόμα για να κατακτηθεί. Στο μεταξύ, μια από τις προτεραιότητες των επαγγελματιών μεταφραστών πρέπει να είναι η «εκπαίδευση» των πελατών σχετικά με την επιστήμη και την πρακτική της μετάφρασης.


Translation: how subjective can it get?

Every profession, science and activity has its own set of rules. Some rules are broadly established and widely accepted, while others aren’t. There are also unwritten rules, corporate policies/cultures, schools of thought when it comes to science, and probably many other types of rules, as well as each individual’s personality, which play a role in the process.

Let’s see what happens in the case of translators and their work. A translation consists of many obvious elements that can be used to evaluate it. On the one hand, we have elements such as spelling, grammar and syntax which can generally be assessed objectively based on established rules and this or that grammar etc. On the other hand, there are elements like terminology, vocabulary, register, style and flow. Experience has shown that this second category is subject to a great deal of subjectivity, often leading to diametrically opposed views between the translator and the reviser or the translator/reviser and the client.

There are several factors that weigh into the evaluation of a translation, most of which have to do with terminology and style preferences. Each client may have specific terms or a specific style in mind for his/her text, but the translator has no way of knowing those preferences if he/she has not been given any instructions (e.g a company may prefer the term customer care to customer service). This may also have to do with the text’s purpose and target audience. In most cases, corporate texts relate to a company’s organisation or its products/services. In this case, it can be very helpful if the client provides a glossary or reference material, past documents and/or the company website, which will enable the translator to follow the existing terminology, as well as instructions on the text’s style, purpose, target audience, the company’s corporate culture and the project in general.  This can help prevent problems. Another issue has to do with language variants, such as British or American English. These are some of the issues that should always be clarified from the start.

Often times, the client has not considered these parameters or does not know that translation cannot and should not be literal or judges a translation based on his/her own knowledge or perception of how it should be (this is mostly true for English translations in Greece). This problem is hard to solve and requires discussion, analysis and detailed explanation. It often occurs in cases of free translation or transcreation (used for the translation of marketing and advertising texts, among others), where there are practically unlimited choices of words and styles. Furthermore, the translator’s personal style seeps into the translation and often it is difficult for translators to meet the client’s specific —whether reasonable or unreasonable, right or wrong— expectations. As a result, sometimes the end of the project is followed by a series of discussions, negotiations and attempts to prove which are the right/acceptable/effective translation choices. Finally, some project contracts contain clauses on vocabulary, style, etc, in an attempt to prevent such disagreements or “mistakes”.

When it comes to subjective issues, which have to do mostly with style, what translators can do is have a thorough discussion with their clients before they start translating in order to understand the purpose, the target audience, the corporate culture, the client’s ideas about the project, and request reference material, glossaries etc. Unfortunately, it seems that professional translators are far from achieving widespread trust in their profession. This is why, until we do, one of our priorities as professional translators must be to keep “educating” clients on the science and practice of translation.